Stóries e chiánties ladines/XII

Da Wikisource.
Jump to navigation Jump to search
L Giat Fòsc

../XI ../XIII IncludiIntestazione 3 settembre 2015 25% Da definire

XI XIII



[p. 38 modifica]

XII. L Giat Fòsc.


Jù a la Pli de Marò fol zacan n contadin;
Sua chiasa di nes pòi, so inòm chiamò manco;
Mò kél k' i ves òi di, kèl è pa vèi de fin:
4 N giat al, ké sé tlamà e e tlamé da dùt' Banco.

L contadin, k' e n Marò, tegniva sùn so giat,
Prò dùt' laldal sua béstia più ké scicada;
N bon i orol, con rejon od inch a tórt, da mat,
8 Bègn k' èia fòs da dùt' zènza dlonc skivada.

L giat fé, per èster giat, zènza confront dèr bèi;
Fòscia scèkè l'infér fóva sua pilicia,
Ignò d' ater corù né n' avel tac o anèl,
12 Scèc a datrai la béstia, ké klr soricia.

[p. 39 modifica]



Per èster tan bèi fòsc i digeon soènz maiali;
De malan paro chi i oedli da ria chiaradùra;
S' el aricià pa spó tei sè'n so. gran polan,
16 Èssen mine da impró 1 moment de tortura.

So maolament, dùt ater fol ké bèi eonzért;
Pa fageol tan da salvergin e da incréscé,
K' an aspetà la fin de so maolé dèr ért,
20 Cls s' an l'aldi, can kè la luna e tei cresce.

L bùr maolament aldln de di, no mai de noet,
Perchi kè da scorènta noet slondernavel;
Scèkè ki da de noet n'in dével nia del lèt:
24 L Marò, del sère da it de ban se porvavel.

Finèstres, pórtes, dùt cant podóven sère;
So bus ciafava zènza gran fadia Banco;
Olà k' èl gis la noet, degùn' ne l' ès storne,
28 E 1 contadin, so bon patron, chiamo manco.

L ca2o oro, kè 1 Marò ès chièz da fa a san Martin;
Intardivè n pù scialdi s' el per afari,
Kè n' oro avèi per nia de no degùna fin,
32 Bègn k'èl fòs bagatèles ma e „ larifari ".

Insci bato 1 martèl de chiampani di£ bót'
E na gran strada a fata bèi luna pièna,
Kè nós Marò la bona noet lascia a dèi zót',
36 K' i ava paiè, de su afari contènt', na céna.

L bon contadin sen va contènt da Picolin;
L vin sèntel dèr del vérs per sé mèt in strada,
Travérs 1 bur bósc de Plàies Ione e lérc, zènza fin,
40 Olà ké gént da l' Òrco è soénz strabaciada.

A mèz Plàies fo revè con var saori 1 Marò;
A ki ké né conés kél post, n crist l' inségna,

[p. 40 modifica]



Da man fat pùc esperta, de laiir scialdi grò,
44 Mò bùrt o bèi, vignùn a l'odei se segna.

Sùra kèl crist tei bósc sùra strada vèl n pian,
No gran no pie, mò bon asà per na fèsta,
Ké vai girn' òiè fa a mèz kèl bósc bèi kit e gran,
48 Kè tra d' atri bósc' taià intlr chiamo nes rèsta.

Nos contadin pasava 1 crist dlon se signan,
Bègn contènt de podèi pie jù vérs Longièga;
Mò dùt ten iadè vèghel sùra èl sdlominan
52 E alda n sesùr, scèc vai morin ciafès Tèga.

L Marò da brào Ladin ava gran ardimènt;
Zènza di pensé vai su da kèla véra,
Coriùs d' odèi la gaoza e kèl romblenamènt,
56 Kè se fé2 aldi ilo sùn kèl to' de téra.

Apèna trenta vares per 1 bósc avel fat,
K' èl vèga dan èl na chiama ilominada ;
Palaz paról, per èster abitè dèr at
60 Da gènt dèr a l' in grana e dèr bègn aos,ada.

L Marò prò na finèstra ciotiava e chiara:
Scèc incanté restavel da la belèza,
K' èl odóva tè kèl palaz e considrà,
64 Chiama n' al mai chiamò odù de té rikèza.

Béla grana, corida de drap e la stùa;
T' a mèz su sòt n bèi gran candellr odóven,
Da les pérts mé^es plénes de pom, per ed ùa;
68 Chièz k' èl indeleta, podèi tó podóven.

Mò pùc' a §égn de la orèla de gi do al mangiè ;
La sozietè pensava ilo ad atres cóses:
Baie, tra salt', rode, scèc té vidi scrichiè,
72 Kés fageóven ilo, scèc gonót a Dóses.

[p. 41 modifica]


Nós pur Marò dal di chiare odóvel dùt fòsc;
Éles odol ilo dér begn conesciùdes:
Da Longiarù n' él troepes, pùchies da Colfòsc,
f6 Valgamia da Marò, dal di da inrè odùdes.

De dùt' i lùs ladins n' él 1 più da san Martin,
Mò kestes fóva in gran pért begn scialdi zótes ;
Snèl fóva 1 bai, les ródes bèles, zenza fin,
80 L dùt confòrm a la mùzlga ed a les notes.

De Jones e de vèdles n' él de vigni lue,
Mò de dùta la gran bela radonanza,
Kè té kél bèi palaz fageóva kél bèi jùc,
84 A les Jone-, scèc èl è dèrt, la maioranza.

Cls de Badia, la vai sopérba, fol troec mùs,
Bl cuci, net', genti, jon', de pruma insciùda;
Kèles da san Chiasan fageo dùt in nascùs,
88 Scèc vignùna temù s' ès d' èster odùda.

Les più incómpres paróva kèles da La Val,
Per ater bèles tochies e begn nodrides,
Mò pe§óchies n pù raasa per se de ilo al bai,
92 Del rèst espértes cèr bózes begn implides.

Vestides foles dùtes bèi avi§a ùnfat,
Mò tra Jones e vèdles fol desfarènzia:
Kèles portava n guant de bèi patùc fòsc fat,
96 Kè se convègn a stato de penitènzia.

Bèi fòsc é 1 bùst, con strisciores d' ór da les pérts,
Fòsces fóva, scèc dùt, inchiè les gonèles,
Bèles longies, per n bai magari masa ognért's ;
100 Fòs évi chi i chialza e dùtes les cordèles.

I coi bi blanc' fé zenza pèza e fazorl,
Mò begn fornis vignùn de bèles morones,
Vignùna de tréi

[p. 42 modifica]

coi dùt lominùs e bl;
104 Manies fòsccs cori les sciables torones.

Sul chiè n' aveles nia, no ciùria no chiapèl ;
I chiavéis, dùt deslia scèké bèles tlines,
S' arbandonava a vigni sòfl de vènt morjèl,
108 Leve dal movimè'nt de les balarines.

Les morones cer 1 cól portava n fornimènt:
De blòta seda cucena na cordèla,
Ké, tei cioló tacada ia do de fin argè'nt,
112 Re va dùt sflindernan a pè a la gonèla.

Gris fóva de les vèdles éles 1 fornimènt;
Chi 1 chiè aveles cori da na ciùria griza:
Na cordèla porta chi kèsta sor de gènt,
HO Mò del corù, ké móstra na vachia friza.

Jon' fóva dùt' i éi gnùt' a kel divertimént,
Vestis dùt' da catif e con guant da fèstes:
Chialzes blanchies, la braia de goron liciorènt,
120 Chialza da stlares, mò de módes forèstes.

Corpèt portava dùt' bèi fbsc e lominùs;
L corpèt da it, prò dùt' più cuce kè sane fóvel ;
Cèr la vita a vignùn so bèi ciòl dér preziùs,
124 L ségn, ké vignùn oróva, a mèz 1 ciól metóvel.

Chiapèl portava spiz ed alt vignùn sul chiè,
Forni de piuma bela blanchia e dér longia,
Ké sé moióva e sfloternava mindechiè,
128 Scèc bisca desenòsa sua lènga slongia.

Jon' e Jones baiava man in man adum ;
Les vèdles a per balarin na granara,
Ké portava su insom 1 mane na bela lum:
132 Bègn fèter balarin, ké baiava para.

[p. 43 modifica]



I bai te kela radonanza da ilo fat'
Fóva de vigni sórt; 1 più fol la Forlana,
Ké descedava ditta kela fòla ad at',
L36 K' e gonót de sórt sospetòsa e mondana.

I joblèri — chi orès pa chiamo de più bèi? —
FÓ de gran' bl giat' fòs, cofà dùt' sùn mesa;
Set en fóvel in dùt'; vigm'm sul chiè a n chiapèl ;
140 La còda a derta su scèc vachies ké be§a.

L prum giat, n der soperbon, sonava 1 bonbardon;
Cer 1 cól al intercoré na veta blanchia.
L second sona la zitra e paro n' avaron,
144 Kirl trés vale, k 1 èl savaiava d' avei manchia.

L térz manegeava 1 tlarinèt da begn espért,
Mò tè su oedli ligeon la gran bùrta invidia.
L quart batóva 1 tambùr e paro brao de so ért,
148 Mò zenza odon, k' el fòs incline a l' azidia.

L quint, ké sona la vidora, e n dér maladèt;
Kel fol bùrtes pasions e idés ké piziava.
L sést, maèster de trombéta, fé più k' i atri net,
152 Mò desenùs scèc té rabiùs dùt in sbava.

L sétito fé da soné i orghi da mantez dér bon,
Mò tormente k' el fóva da na gran góla
Trascorai soènz la mitiga per vai giaolon,
156 K' èl odóva sùn mè§a tè na bela ola.

Nós pur Marò chiarava trés, èl è pa vei;
Imponté stel ilo dan kéla finèstra,
Les mans plènes de soiùs slargiades sul parèi,
1G0 Scèc èles fòs tacades con largiè o maèstra.

So chiè dùt mat roda con gran cigidamént,
Tormente e spaventò de so bèi giat, Banco,

[p. 44 modifica]


K' el a odù sonan 1 bonbardon tra kela gént
164 E conescio tra i atri giat' 1' ùmeltè 1 manco.

N còlp sùrt V a descedé da kela ciornitè ;
Pomi fóvel e sdraie a mèz kél pian per téra;
Desparù fó 1 palaz, giat' e dùt 1 comitè;
168 Tè so chiè sentel n gran me, kè tira e zéra.

Da Ione tocà sua orèdla n bèi pie son lislr:
La chiampana el, kè saloda adora Maria;
A kèl son sant devènta 1 Marò indo sinzir,
172 Alza la mènt a Di e a Maria e sen pèia spó indo ia.

A chiasa rùl in mal èster, dùt pensirùs,
Mò de vigni gran prigo sé sentel franco;
D' odèi so giat, so bon joblèrè, èl dèr coriùs,
176 Mò desparù è da kela noet inca Banco.


Cristl da Rās.

Cristl da Rās sĕ tlamā zacan n gran strion;
Jů al Plan dĕ Marò fṓl da důt’ bëgn conesciů;
Iló stḗl e godṓ sůa abitazion
Da gënt vèdla gonót kirí, da jonʼ temů.

Pasé āl la scóla fòscia con onòr,
Fat la vižita in ůltima con distenzion
Olá kĕ sʼ alza şëgn l chiastèl dit Tòr,
Bëgn conesciů da nosta picera nazion.

Strionëč savṓl da fa dĕ vigni sórt,
Per këš fṓvel kiri da gënt e lonč e lérc,
Kʼ oróva avëi rejon impè del tórt;
Pró Cristl ciafā dĕ ta per solit bon albérc.