La sabgienscha da Iesu filg da Sirach

Da Wikisource.
Jump to navigation Jump to search
romancio

Lüci Papa S Indice:Decurtins - Rätoromanische chrestomathie, VI.djvu La sabgienscha da Iesu filg da Sirach Intestazione 31 gennaio 2016 25% Da definire

EPUB silk icon.svg EPUB  Mobi icon.svg MOBI  Pdf by mimooh.svg PDF  Farm-Fresh file extension rtf.png RTF  Text-txt.svg TXT


[p. 116 modifica]

LÜCI PAPA.


LA SABGIENSCHA DA IESV FILG DA SIRACH,

Missa e schantæda in Rumaunsch træs Lüci Papa minister da la baselgia da Iesu Christi. In Puschlæff træs Dolfin & Dolfin Landolffs. in l' g an 1613.

[f. 2a]

A L' HVNDRAIVLA WSCHI

NAVNCHIA DA SAMAEDAN AVVOIRA

Lüci Papa seruiaint dalg plæd da

Dieu, grazchia e pæsch træs

nos Segner Iesum

Christum.


IN quaist preschaint cudesch dessen esser cuschidrædas trais chioses: L' üna chi saia sto l' g autur, ù chi hægia fatt quaist cudesch, l' otra da che têmp & in che lœ el l' g hægia fatt, la terza che el cuntegna. Taunt sco pertain alg prüm dimæna, s' vezza our dalg tittel dalg cudesch, & our dals 50 capitels, chia quel chi ho fatt e miss insemmel quaist cudesch, ais sto Iesus filg da Sirach da Hierusalem, & ün sieu abiædi da quel medem nom l' g ho lascho ir our in liüsch, sco appæra in l' s dues preams dalg cudesch. Innua chia üngün nun dess prender schkiandel dalg nom da quel chi ho [f. 2b] fatt l' g cudesch, sco chia quel purtass pregiüdici a la dignitæd, hunur & vffici, da nos sullet Saluædar Iesu Christi, l' g sul genuieu filg da Dieu. Perche e sun stôs bgierrs hommens traunter l' s Iüdeaus l' s quæls haun hagieu quaist nom, sco sun intraunter oters quaists: Iesus principæl Sacerdot, Hag. 1. Zach. 3. Iesus chi s' anomna Iüst, Col. 4. Iesus chi ho asafdo la destructiun da Ierusalem, dalg quæl scriua Iosephus in l' g settæuel cudesch da la guerra dals ludeaus Iudeaus Cap. 12. Ma granda differentia ais e intraunter l' g nom da quaists hōmens, & intraunter l' g nom da nos Sengier Iesu Christi. Perche quaists oters haun surffgnieu quel nom træs mez da la vœglia da la lieud, ma nos Saluæder, tres la sula vœglia & ordinatiun da Dieu bab, chi l' g ho vscheia anumno træs seruezzen dalg Aungel, aunz co el gnis concepieu in l' g vainter da sia [f. 3a] mamma: Math. 1. Luc 1. L' s oters haun hagieu dick l' g nom sainza l' s fatts: nos Saluæder ho hagieu l' g nom & l' s [p. 117 modifica]filg da Sirach 117 fatts, perche l' g sullet filg da Dieu Iesus Christus n' s ho spandros da nos pchios, e fatts salfs: Math. 1. In l' s fatts dals Apostels cap. 4. Oters sun stôs dick fiüras da Christi, sco l' g surscrit grand Sacerdot dalg velg Testamaint: nos saluædar ais sto l' g cumplimaint, la dretta vardæd e süstaunza chi cun sieu sacrifici ho sutisfat intêramaing per nos pchios Heb. 10. Col. 2. L' s oters sun stôs spürs hōmens, nos Saluæder ais vair Dieu & vair hom in üna persuna Luc 1. Aque Sænch chi vain a nascher vain a gnir clamo filg da Dieu. Taunt saia ditt da quaist nom, chia nus sapchen co ch' el ôda à spurs hōmens, e ch' el ôda à nos Saluædar l' g filg da Dieu, atscho chia ad el areista sia hunur & dignitæd. Huossa per l' g Seguond innua l' g prüm authur hægia fatt l' g [f. 3b] cudesch, nū s' legia, arsaluo chia s' po crair siand el da Hierusalem ch' el saia fatt allò, s' chiatta impero in l' g prüm & seguond pream dalg cudesch, chia quaist cudesch ais da la leaungia Hebrea vuluieu in la Greca, tres l' g abiædi da quel chi l' g ho fatt, & aque in Egipto, in l' g têmp dalg araig Ptolomei Euergete. L' occasiun da sia vugnüda vngnüda in Egiptū po esser stæda in dues guisas: L' üna chia in Egipto eira üna bella libraria, cun da plüs sorts, bels e nüzzaiuels cudeschs, ardütta … insemel da l' g araig Ptolomeo Philadelpho bab da quaist Euergetis, l' g quæl ho eir træs settaunta dues hommens Iüdeaus fatt voluer la Bibgia dalg Hebraisch in Griegisch, & p aque hommens dotts s' delettaiuen da ijr aquo per lêr, perche innua la virtüd ho lœ s' artiren la lieud dotta. Alhura po eir esser chia siãd l' s lüdeaus Iüdeaus schkiatschôs our da lur paiais (sco eir per üttel da [f. 4a] quels el in l' g prüm pream disch chia l' g cudesch saia lascho our) quaist Iesus Sirach s' hægia ratrat aquo, perche quel araig ho fatt bgier dalg bain als Israeliters, & l' s spüert grãda fauur. Cun que dimæna chi ais ditt infinna à qui s' sœ chi hegia fatt quaist cudesch, in che leaungia in l' g prüm scritt, & innua el saia lghiffro. Sün l' g dauous vulains vair che el cuntegna. L' g tittel & nomm dalg cudesch amuossa que. El vain nummo SABGIENSCHA, aunz co huossa ais el sto anumno Ecclesiasticus, l' g quæl plæd in nos languaig (sco qualchüns mettan our) voul dijr la disciplina spirituæla ù vairamaing l' g intraguidamaint spirituel, S. Hieronymus … sur l' s Prouerbis da Salomonis l' g anomna Panærethos, chi ais la summa e süstaunza da tuottes virtüds. L' s quæls tittels tuots amuossan chia quaist cudesch hægia aint grands thesoris, perche che vulains [p. 4b] plü grandas arichezzas co la sabgienscha diuina? la quæla cun danærs nun s' po cūprær. Pro: 17 cap. E tschêrt chi lêgia bain quaist cudesch, vain ad achiattær luaint granda sabgiênscha & intraguidamaint via à Dieu e via alg prossem. El (taunt sco ün bell Catechisem) amuossa co ch' ün dess tmair Dieu, amær Dieu, crair in Dieu, l' g ludær, l' g vbedir, l' g clammer in agüd, e tuot indürær per sia chiaschun. El amuossa co chia las vffertas [p. 118 modifica]

dalg vêlg Testamaint exteriuras sainza fé via Dieu, e obedientia da seis cūmandamaints, nū valaiuen ünguotta, schi el inuia la lieud tiers nos Segner Iesum Christum, l' g quæl el in l' g plü dauous chiapittel anōna l' g filg da Dieu bab, e sieu Segner, cura el disch ch' el clãma in agüd l' g Segner, bab da sieu Segner, chi ais Christus. Sco Dauid manzuna in quel mœd Christum. Psal. 110. Mat. 22. E pertaunt daclæra el la ledscha, e fo [f. 5a] eir mentiun dalg Euangeli. Alhura dauart l' g prossem amuoss' el co chia superiuors dessen fær lür vffici cun iüstia, co chia las üsüras, frôds, schgiarbamaints, & iuœls s' dessen vstær. Item co chia babs e mammas dessen trær lur infaunts e braiæda in temma da Dieu e buns custüms. Co chia infaunts s' dessen dapurter cun lur babs e mammas, l' s giuuens cun l' s vêlgs, famalgs e fantschellas cū lur patruns, e patrunnas, eir co ch' els s' dessen dapurtær cun lur famaglia, marid e mugleir co chia dessen viuer insemmel, l' g amich cun sieu amich, eir cun l' g inimich. Co ch' ün dess tegner chæsa, chürær sia sandæd. In summa in sieu exteriur viuer co el s' dess damanær, in mœd chia quaist cudesch s' po cun aradschun anumnær: L' g intraguidamaint ù regla dalg tegner chæsa, & dapurtamaint da scodün prus bab d' chæsa, saia in pitschen ù grand grô. [f. 5b] Wsiãd eau dimena taunts bells frütts, & tauntes preciuses chioses in quaist cudesch, schi m' hæ eau affadio dalg metter in nos plæd, perchia scodün fideil christiaun, l' g possa lêr & inclêr, & imprenda la vaira sabgiênscha, la quæla do alg hom drett salüd & pôs in l' oarma & in l' g chüerp: eir per dær qual princippi da voluer l' g vêlg Testamaint in nos languaick, atscho chia oters prus & illatrôs seruiaints da la baselgia da Iesu Christi, ù oters chi haun l' g dun, vegnen amuantôs da s' affadiær eir els qualchiosa in quaista sænchia lauur. Hauiand dimæna l' g Segner Dieu benedieu da m' laschær cumplir quaista houra, schi hæ eau aquella vulieu scriuer tiers, & dedichiær ad aquella Wschinaunchia e baselgia, innua eau in l' g seruezzen dalg Euãgeli m' affadich, & innua quaista lauuretta ais naschida e fatta, atscho sco eau cun viua vusch ad aquella baselgia [f. 6a] cumissa a mia chüra preidg l' g plæd da Dieu, ch' eau l' g medem fatscha cun la scritüra. Vœlg aruær scodün chia el pigla mia lauur in bain, eau sæ chia in me amaunchia bgierr, impero bunna intentiun ais stæda, eau hæ eir miss stüdi e diligentia, chia l' g text da la Scrittüra Sænchia vegna miss our clær, taunt sco à nos languaig ais sto possibbel, scha sun eir stôs alchüns plæds schkürs e schfadius da inclêr, schi l' s hæ eau declarôs in mias annotatiuns. Auiss eir scodün Christiaun chi só lêr, & ourauannt ourauaunt nossa Engiadina, vœglia lêr quaist cudesch cun diligentia, insemmel … cun l' g nouff Testamaint, l' s Psalms, l' g Catechisem, e guardær da prender tiers inminchia di in la cuginuschênscha, cretta, & temma da Dieu, dær ædificatiun alg prossē in sieu salüd. Perche plü duns cha Dieu n' s fo [p. 119 modifica](sco l' g ais cun n' s fær pradgier sieu plæd vsche clær, cun n' s [f. 6b] mettar our la Scrittüra sænchia in nos languaig, cun n' s dær pæsch e pôs da fær professiun dalg Euangeli) e chia nus l' s suradruain, schi hauains da dær plü greiff quint à Dieu, perche l' g famalg chi só la vœglia dalg patrun e nun la fó merita plü bottas. E tschert nossa negligentia e fraidezza via l' g plæd da Dieu n' s amnatscha qual greiff chiastiamaint, dalg quæl Dieu per sia grazchia n' s spendra e delibra, e n' s detta vaira arüglenscha chia nus possan fügir sia ira, & aque tres Iesum Christum. Amen. Dæda in Samædan in l' g di 28 Nouembris. 1612. [f. 7a]

L' G PREAM SVR L' G CVDESCH

ANVMNO ECCLESIASTICVS,

l' g quæl ho sieu tittel La Sabgiênscha

da Iesu filg da Sirach.

SIAND chia bgierres e grandes chioses n' s sun amussædas træs la ledscha & l' s prophêts, & oters chi l' s haun sgundôs, per las quælas chioses tü merittamaing dest ludær l' s Israeliters, per chiaschun da la duttrina & da la sabgienscha. Per aque nun dessen sullamaing gnir dotts & illatrôs aquels chi lêgian quaistes chioses, mu quels chi mettan diligêntia in aquellas dessen eir seruir als oters, taunt cun aradschunær sco eir cun scriuer. Hauiand dimæna eir meis Tatt zuond lung têmp s' affadio in lêr la ledscha 20 & l' s prophêts, & oters cudeschs scritts dals pardauaunts, & cun s' exercitær in aquels ho el bgier imprais, schi ais eir el amuanto da scriuer qualchiosa chi pertgneß à la duttrina & à la sabgiênscha, innunder quels chi stüdgian & aquels chi s' haun arendieus ad aquellas chioses, pudessen fær bgier plü grand auanzamaint in viuer suainter la ledscha. Eau vœlg dimæna s' auisær vus vœglas lêr quaistes chioses cun bainuuglênscha & attentiun, & n' s pardunas … scha s' pæra chia nus (intaunt nus n' s hauain affadiôs in metter quaistes chioses da l' g ün languaig in l' g oter) nun hægian inclett la forza da qualchüns plæds: Perche las medemmas chioses las quælas à lur mœd vegnen dittas in Hebraisch, nun haun la medemma forza cura chia vegnen [f. 7b] vuluidas in ün eister languaig. E brichia sullamaing quaistes chioses, ma eir in otres chioses sco l' g ais la ledscha sueß & l' s prophets & oters cudeschs … nū ais brichia pochia differêntia scha vegnen dittas in lur languaig. Cu(m)[n]tuott in l' s trentaoik anns dalg ariginam da Ptolomei Euergetæ sun eau gnieu in AEgiptum, & allo bain lœng dmuro, & hauiand achiatto ün cudesch da brichia pitschna duttrina, hæ eau giüdichio chia saia zuond bsügnius, ch' eau impundes qual stüdi & adestrezza per metter our quaist quaist cudesch. Perche in quel spazzi d' têmp m' hæ eau affadio cun [p. 120 modifica]

120 Lüci Papa bgierr vaglær e stüdi, atscho ch' eau hauiand l' ghiffro l' g cudesch, l' g lascheß ir our in liüsch, per chia quels chi sun our da lur paiais schkiatschôs, chi s' vœglan arender alg stüdi, in l' g prüm siand infurmôs in custüms viuessen dsieua la ledschha. [f. 8a]

QVAIST OTER PREAM S' HO

achiatto in ün oter cudesch. QVaist Iesus ais sto l' g filg da Sirach, abiædi da Iesus, anumno cun l' g medeschem nom. Mu el ho viuieu in l' s dauous têmps chi sun gnieus dsieua la praschun & la turnæda, & eir bunamaing dsieua tuotts prophets. Mu sieu tatt Iesus (sco eir el do pardütta) ais sto ün adeister homm intraunter l' s Hebreers, & zuond scort, chi nun ho sullamaing clett insemmel l' s sabbis ditts d' oters sabbis hommens stôs aunz co el, ma eir el particulærmaing … ho ditt alchünnas chioses cun granda scientia & plainas d' Sabgiênscha. … Mu dsieua chia l' g prüm Iesus ais sto mort, hauiand el lascho dauous quaist cudesch sco clett insemmel, quaist Sirach dsieua el l' g hauiãd darchio piglio aint in maun l' g ho lascho à sieu filg Iesu. Quaist no l' g dauous l' g hauiand surffgnieu, l' g ho cū vorden miß insemmel in ün cudesch, & l' g ho do l' g tittel Sabgienscha, cun sieu nom, & cun l' g nom dalg bab, & eir cun l' g nom dalg tatt, numnædamaing per chia el cun l' g nom da la Sabgienscha inuideß l' g auditur da lêr l' g cudesch cun plü grand dalett, cuaida & impissamaint. Cuntuot cuntain el plæds sabbis & schkürs, e sumaglias, … & alchünnas, speciælas, veglias & diuinas historias da hommens chi haun plaschieu à Dieu, alhura sias vratiuns e Psalms, e tiers que quaunts beneficis chia Dieu hægia fatt à sieu pœuel, cū quaunts mæl ch' el hægia implieu lur inimichs. Tschert quaist Iesus ho sgundo Solomonem, ünguotta main ludo in la Sabgiênscha e duttrina co el, sco quel chi ais anumno & ais sto vairamaing ün chi ho sauieu bgier. [p. 121 modifica][p. 1]

L' G CVDESCH ECCLESIASTICVS, V LA SAPGIENSCHA

da Iesu filg da Sirach.

CAP. I.

Scodünna sabgienscha ais da Dieu, perche l' g sullet creæder da tuottes chioses, l' g hutischem, l' g plü pussaunt ais sullet sabbi, cha bain vegna da la temma da Dieu.

TVOTTA sabgienscha vain da Dieu, & ais stæda tiers el saimperme, & ais saimper cun el. Chi voul innumbrær l' g sabblun dalg mær, ù l' s guotts da la plœffgia, ù l' s dijs dalg muond? Chi voul imsürær l' hutezza dalg tschêl, e la lædezza da la terra, ù la chiafuolezza dalg mær? Sumgiauntamaing … chi voul tsherchær la sabgienscha da Dieu chi ais la prüma da tuottes chioses? La sabgienscha ais creæda la prüma da tuottes chioses, & la prudainta intelligentia dalg cummanzamaint dalg muond inno. La funtauna da la sabgienscha ais l' g hutischem plæd da Dieu, & l' antrædgia tiers quella sun l' s æterns seis cūmandamaints. [p. 2] A chi ais scuuernieu l' arisch da la sabgienscha? ù chi cugniuoscha sia scurtezza? Chi ho auertamaing … & apalaismaing imprains la disciplina da la sagienscha? ù chi ho inclett las sias bgierras vias? E l' g ais ün sul sabbi, l' g hutischē creæder da tuottes chioses, l' g omniputaint, zuōd fick stramantus, l' g Segner chi sezza in sieu sez. Quel l' ho creæda, vaisa, l' ho innumbræda & imsüræda. Aquaista ho el træs sia liberalitæd spans sur tuottes sias houres, e sur tuots alimeris, & l' ho dæda ad aquels chi l' amman. La tēma da Dieu ais la glüergia, & la grandezza, & l' algrezchia, & la curuna da l' allegria. La temma dalg Segner do dalett alg cour, e cungüsta algrezchia e lungia vita. Ad ün chi temma Dieu vain sülg dauous ad ir bain à maun, & aquel medem in l' g di da sia mort vain ad esser bio. L' amur da Dieu ais üna granda sabgienscha, & aquels chi vezzan sia beltezza, l' haiand vaisa e da seis miracquels cūschida, l' amman. L' g principi da la sabgienscha ais la temma da Dieu, e vain creæda in l' g vainter cun l' s fidels insemmel, accumpagnia las dunauns tschernidas, e s' ezza tiers l' s giüsts e fidels. La temma da Dieu ais la santitæd da la scientia, mu santited vain à fær l' g cour [p. 3] saun e giüst, & ad aquel medem vainla à purtær dalett & algrezchia. Ella ho cun fundamaint fatt ün gnieu ætern traunter la lieud, & s' ho fideda da sia schlatta. Arguarder Dieu ais üna abundaunta sabgienscha, la quæla assaduolla la lieud cun seis frütts. Ella impla scodüna lur chesa cū seis deletts, eir l' s murütschs cun sias intrædas, mu ammandues chioses sun duns da Dieu, las quælas seruan in prosperitæd. La temma dalg Segner ais la curunna da la sabgienscha, chi parturescha pôs e salüdaiula [p. 122 modifica]

sandæd: la glüergia allegra abūdauntamaing aquels chi l' amman. La sabgiênscha spanda our scientia, e l' art da inclêr, & adôza cun hunur aquels chi l' abbranclan. Hunurær l' g Segner ais l' arisch da la sabgiênscha, & seis arams sun lungia vitta. In l' s thesôris da la sabgiênscha ais l' intelligentia, e la santitæd da la scientia, mu l' s noschs schmaladeschan la sabgiênscha. La tēma dalg Segner schkiatscha l' s pchiôs, e cura ella ais preschainta dschsaint' ella l' ira. Vn hom irus nun po gnir æstmo giüst, perche la sia inclinatiun à l' ira l' g pardüa aruina. Quel chi ais paciaint vain ad hauair cumpurtênscha infinna alg saschunaiuel têmp, e alhura vain alg aluer sü algrezchia. Quel medem [p. 4] in sieu têmp saschunaiuel vain à trauuonder seis plæds, & l' s leffs da bgiers vegnen â ludær sieu cussalg. In l' s thesoris da la sabgiênscha sto la scientia azuppæda, mu alg nosch ais la deuotiun schmaladida. Scha tü aggiauüschast sabgiênscha, schi fo tü saluast seis cummandamaints, & l' g Segner vain à ti la dær, e vain à fær seis thesôris plains. Perche ella la sabgiênscha, e la duttrina, ais la temma da Dieu, e la fè e la bandusezza l' g sun chæras. Scha tü eist pouuer schi nun t' vstær da vbedir à la temma dalg Segner, e nun gnir tiers ella cun ün cour iffandschieu. Nun saiast ün hypocritt traunter la lieud, e nun t' fider sün tia buochia. Nun t' aduzær te duess, atscho tü nun tommast, ù tü suruegnast main d' hunur á tia oarma, e co træs l' g Segner scuuerna teis secretts, e t' cupichia auaunt la lieud, perche tü tiers sia religiun nun … eist gnieu sinceramaing, ma hæst purto tiers ün cour fallatschus.

ANNOTATIVNS.


La sabgiênscha ais creæda auaunt tuottes chioses? Quaist nun s' stouua inclêr dsieua l' g buochstab, perche la sabgiênscha da Dieu nun eis creæda, ma ais saimper stæda cun el, l' g text voul sullamaing dær ad inclêr ch' ella saia stæda auauui auaunt tuottes creatüras.

[p. 5]

CAP. II.

Vn intraguidamaint e duttrina da la sabgiênscha, sün la pacientia e la temma da Dieu.

FIlg scha tü voust seruir à Dieu, schi fo chia tü cun pisêr stettast ferm in la giüstia, & appena tia oarma in cunter l' g attantamaint. Addrizza innandret tieu cour, & daportat giaglardamaing, tain no tiers tia vraglia, & piglia aint l' s plæds da cussalg, e nū tmair in l' g temp dalg assalg, ma aspetta Dieu paciaintamaing. Fo tü stettast aranto via Dieu, e nū crudær giu, chia tü in l' g tieu têmp dauous vegnast arichiãto. Tuot que chi t' assaglia piglia sü gugend, in la dulur t' amuossa paciaint, & giaglard in la müdæda cun la quæla tü vainst abasso. Perche sco l' g ôr cun l' g fœ vain appruo, vschea la lieud chi plescha à Dieu, in l' g fuorn da l' afflictiun. [p. 123 modifica]Cufidat in Dieu, per chia el t' agüda: chiamina in las vias drettas, & t' apozza via el, defenda sia religiun & in aquella vè velg. Vua chi hundrais l' g Segner hægias spraunza in sia buntæd, nun s' vulue giu da d' el, atscho vus nun tommas. Vus chi arguardais l' g Segner s' cuffide in quel medem, e vossa premgia nū vain à crudær. Vus chi tmais l' g Segner hægias spraunza d' bain, eir d' algrezchia æterna e buntæd. [p. 6] Vus religius via l' g Segner ame quel medem, & gnis à gnir illuminôs in vos cours. Guarde innauous in l' s têmps velgs è cuschidre quaistes chioses. Chi s' ho cuffido via l' g Segner & ho rapurto verguogna? ù chi ho perseuero in sia religiun & ais sto abbanduno? ù chi l' g ho clammo in agüd ch' el l' g hægia schbütto? Perche l' g Segner ais misericurgiaiuel e bandus, e parduna l' s pchios, & in l' g di dalg astênt port' el salüd, & ais defēdedar da tuots quels chi l' g clamman in agüd sinceramaing. Væ als cours tmuoss, & als leffs chiatiffs, & als mauns staūgels, & alg nosch chi chiamina in dues vias. Væ alg cour schmiss perche nun hauiand el üngünna fidaunza, schi nun vain el ad hauair ün defendædar. Væ à vus chi hauais pers la pacientia, e chi hauiãd abanduno las vias drettas, s' hauais vuluieus tiers las mælas. Perche che vulais fær cura l' g Segner vain à tscherchiær quint da vus? Quels chi temman l' g Segner nun vegnen à s' artrær da vbedir à seis plæds, & aquels chi amman el vegnen à cusaluær sias vias. Quels chi temman l' g Segner vegnen à sgunder quellas chioses chi sun cheras agli, & aquels chi l' g amman vegnen à s' affadier plainamaing dsieua sia ledscha. Quels chi [p. 7] temman l' g Segner, quels vegnen ad apinær lur cours, & vegnen ad humiliær lur cours auaunt el. Quels chi temman l' g Segner vegnan à saluær seis cummandamaints, & vegnen à dürær our paciaintamaing infinna ch' el ho arguard d' els, dschand: Crudain plü bod in l' s mauns dalg Segner co in l' s mauns da la lieud. Perche quaunta granda sco l' g ais sia maiestæd, taunta granda ais eir la sia misericorgia.

ANNOTATIVNS.


S' affadiær plainamaing dsieua la ledscha) Voul dijr s' affadiær dsieua la ledscha da Dieu cun tuott stüdi e diligentia, l' hauair saimper auaunt œlgs.

CAP. III.


Vna duttrina co chia infaunts dessen hundrær bab e mamma, co chia l' g hom deß esser bandus & hümil. L' S filgs da la sabgiênscha sun l' araspæda dals giüsts, e lur infaunts sun l' obedientia e la chiaritæd. Filgs tadle l' g parair dalg bab, & mettelg in exequutiun, per chia vus vegnas cussaluos. Perche l' g Segner voul chia l' s infaunts huōdren l' g bab, & vbedeschen à la mamma. Ad aquel chi huondra l' g bab vain parduno seis pchios, el vain à s' artegner da quels,

PPN345572629_0017-0142.xml [p. 124 modifica]

e vain à surffgnir que ch' el s' auuoira iminchia di: quel chi huondra sia mamma, s' metta in salff sco [p. 8] ün thesôri. Quel chi arguarda seis bab, vain ad hauair delett in seis infaunts, e vain à gnir exudieu in l' g têmp da sia vratiun. Quel chi huondra seis bab, vain ad hauair lungia vitta, e quel chi ataidla l' g Segner vain ad vbedir à sia mamma. Quel chi arguarda l' g Segner, vain ad hūdrer seis bab, e vain à seruir à seis bab & à sia mamma sco à Sgniuors. Cun granda pacientia hunura taunt cun l' s fatts sco eir cū l' s ditts teis bab & tia mamma, perche ella t' agiauüscha dalg bain, e sieu bun aröff arumagna in l' g dauous têmp. Perche la benedischiun dalg bab ædifichescha las chæsas dals infaunts, e la schmaledischiun da la mamma aruina l' s fundamaints. Nun t' ludær dalg schdegnamaint da teis bab, perche sia verguogna nun ais à ti hunur. Perche l' hunur dalg bab parturescha glüergia alg hom, & üna mamma schdigneda ais imprœpchiamaint als infaūts. Filg surleiffgia la vilgdüna dalg bab, e nun l' g dær gramezchia in sia vitta. Mu scha el giess in iffanzœgna, schi piglia per bœn, e t' parchüra cun granda diligentia da nun l' g schbüttær. Perche la buntæd chi vain adruæda cun l' g bab nun vain schmanchæda, mu vain à t' esser ün bastiun incunter l' g pchio. E vain à gnir s' algurdo [p. 9] d' te in l' g têmp da tia fadia, & sco l' g glatsch træs l' g sulalg, vscheia vegnen teis pchios ad alguær. Quaunt dischfammo ais ün chi abanduna seis bab? e schmaladieu dalg Segner ais quel chi sia mamma amuainta ad ira. Filg fo tias chioses cun bandusezza, & vainst ad esser chær ad ün hom ludo. Quaunt plü grand tü eist, taunt t' daporta plü hümil, schi vainst à surffgnir grazchia tiers l' g Segner. E sun tschert bgiers innauant & Excellents, ma l' s secrets vegnē scuuerts als bandus. Perche la pusaunza dalg Segner ais granda, & el suruain glüergia dals hümils. Nun tscherchiær chioses plü greiuas co tü, e nun tscherchiær narraschiamaing aquellas chioses chi sun plü hotas co tias forzas. T' impaisat senchiamaing aquellas chioses chia Dieu t' ho cummando, e nun saiast müraffglius in bgierras sias houres, perche e nun ais bsœng chia tü cun teis œlgs vezzast l' s secrets. Nun piglær pisêr plü co da tias fatschendas, e nun intraffgnir in plü guisas aque chi nun ais bsœng, per che e sun à ti appalantædas plüs chioses chi nun s' paun inclêr cun l' g intellet humaun. Perche bgiers ho ingianno lur vauna opiniun, & l' g nosch ingiuuin da lur sentimaint l' s ho cupichiôs. Scha tü nun hæst œlgs [p. 10] schi nun vezzast. Nun fær dimæna professiun d' ün qual cugniuschênscha, la quæla tü nun hæst. Vn cour vstino vain nolg dauous ad hauair mæl, e chi amma l' g prieuel vain à prir in aquel. Vn cour chi chiamina in dues vias nun vain ad hauair vintüra, & ün nosch cour vain á s' intuppær in aquellas. Vn cour vstino vain à gnir agrauo cun fadias, & l' g nosch vain à mantunær pchios tiers pchios. In l' g cussalg dalg superui nun ais [p. 125 modifica]ünguotta inandrett, & seis pass vegnen à gnir ariôs dauend, perche la plaunta da la malitia s' ho arischæda in el, e nun vain à gnir æstmo d' üngün pretsch. L' g cour d' ün hom sabbi vai à s' impisær pleds azuppos, & l' g sabbi aggiauüscha üna vraglia diligiainta per vdir. Vn cour sabbi & incligiantaiuel vain à s' artegner dals pchios, & in las houres giüstas vain el ad hauair vintüra. Sco l' oua astüzza l' g fœ chi arda, vscheia nattagia l' almousna l' g pchio, l' g Segner chi vain ad arender la grazchia, vain ad esser aqui dsieua algurdaiuel, per chia quel chi l' ho fatta achiatta agüd in l' g têmp ch' el tomma.

ANNOTATIVNS.

Ad aquel chi bunura hunura l' g bab vain parduno seis pchios e l' amousna nattagia l' g pchio) Que nun vain ditt per [p. 11] amussær chia nossas bunas houres, chi nū sun perfettas, n' s pardunan l' s pchios, l' g quæl duainta sullamaing træs Iesum Christum, ma perche nossas bunas houres sun pardüttas da nossa fe, la quæla abrauncla nos Segner Iesum Christum, træs l' g quæl n' s vegnen pardunos 15 nos pchios, e surnais aque chi maunchia in nossas bunnas houres, schi vain ad aquelles suenz scritt tiers la remischiun dals pchios, e la vita æterna, per n' s inuidær eir taunt plü alg bain fær.

CAP. IIII.


La sabgiênscha amuossa esser misericurgiaiuel e amiaiuel cun scodün. Che paiaglia detta la sabgiênscha ad aquels chi l' amman & la tscherchian. FIlg nun dschurffnær l' g pouuer da sieu viuer, e nun surtrer dijch cun spraunza l' s œlgs mangluoss. Nun dær gramezchia alg cour affamanto, e nun surtrer lœeng üngün in sieu maungel. Nun cunturbler aunchia plü ün cour gramezchius, e nun surtrær que tü voust dær alg pouuer. Nun dær cumio alg afflitt chi t' arouua, e nun voluer tia fatscha our dalg pouuer. Nun büttær tieu œlg our dalg pouuer træs l' ira e nun dær occasiun ad üngün da t' agiauüschær mel, perche l' uratiun dalg cour chi t' auuoira mel per dulur, vain sieu creæder ad exudir. T' amuossa amiaiuel in la cumpagnia … dals pouuers, e suottametta tieu senn alg velg; e tieu chio alg superiur. Sporscha tia [p. 12] vraglia alg pouuer sainza grauezza, fo tieu uffici, e raspuonda ad aquel amiaiuelmaing cun bandusezza. Delibra quel chi indüra ingüergia dalg maū da quel chi l' g fo tüert e nun saiast schmiss cura tü santênzchiast. Saiast als orphans in lœ d' ün bab, & in lœ d' ün marid à lur mamma, schi vainst ad esser alg hutischem in lœ d' ün filg, chi vain à t' hauair plü chær co tia mamma. La sabgiênscha adoza seis filgs, & pigla intuorn culœz aquels chi vaun dsieua ella, & l' s vo auaunt cun la via da la giüstia, chi amma aquella amma la vitta, e quels chi vann vaun tiers ella bain malualg vegnen à gnir plains d' algrezchia. Chi la suruain vain à surffgnir hunur, & innua ch' el vo schi vain tiers el la [p. 126 modifica]

fauur dalg Segner. Quels chi huondran quaista, faun ad achær ad aquel chi ais sænck, & l' g Segner voul bain ad aquels chi l' amman. Chi ais vbedi ad aquella, vain ad esser giüdisch dals pouuels, e chi vo tiers ella vain ad affder sgüramaing. Sch' el s' salua fideil via ella, schi vain el ad esser sieu hartæual, & la sia schlatta medemma vain ad artegner la posseschiun. Perche sün l' g prüm vain ella à chiaminær cun el tortamaing, & vain alg metter temma, & l' g astramantær, e cun sia disciplina l' g dær turmaints, [p. 13] infinna chia la fè da sieu cour s' cugniuoscha, e ch' ella l' g fo appruo cun seis giüdicis, pür alhura s' volua ella tiers el cun l' g drett chiamin, & l' g hauiand allegro, l' g scuuerna ella seis secrets, alhura l' g arichiaintla cun la scientia e cugniuschênscha da la giüstia. Mu scha el crouda giu, schi l' g abandunla, & l' g lascha in la pusaunza da sia aruina. Fo sur senn sün l' occasiun, e t' parchüra dalg mæl, e nun fær chia tia oarma hægia da s' trupagiær. Perche elg ais üna verguogna chi tira cun se insēmel l' g pchio, e l' g ais eir üna verguogna chi parturescha hunur e grazchia. Nun guardær in fatscha ad üngün scha que duainta cun dann da la tia oarma, ne t' urpagier in tia ruina, e nun tmair tieu prossem cura el pechia. Cura tü hæst surffgnieu üna salüdaiula occasiun, schi nun artegner l' g plæd, e nun azuppær tia sabgiênscha cura ella dess esser appalaisa. Perche our dalg plæd s' cugniuoscha la sabgiênscha, & our dals plæds da la leaungia, la duttrina, sumgiauntamaing l' g cussalg, sabgiênscha e duttrina dalg aradschunamaint dalg sabbi, & l' g fūdamaint da las giüstas houres. T' parchüra tü nun cuntardias à la vardæd in üngün mœd, chia tü nū hægiast da t' turpagiær da la tia fallatschusa [p. 14] ignoraunza. Nun t' trupagiær da cunfesser teis pchios, e nun cumbatter incunter l' g cuors d' ün flüm. Nun t' suottametter ad ün hom narr, e nun dær lœ á la fatscha dalg pusaunt. Cumbatta per la vardæd infinna à la mort, e cumbatta per la giüstia per amur da tia oarma, e l' g Segner Dieu vain à cumbatter per te incunter teis inimichs. Nun t' fidær sün tia leaungia, neir saist alhura daschüttel e paiuer in teis fatts. Nun t' dapurtær in chæsa tia in mœd d' ün liun, e nun saiast grimm sainza senn cun tia braiæda d' chiæsa, e nun schquitscher suott quels chi t' sun subgietts. Nun hauair l' g mann maun standieu our per prendar, mu ad arender artratt.

ANNOTATIVNS.

Afflitt) Inguschagio, trauaglio.
Vain ella à chiaminær cun el tortamaing) La sabgiênscha per se sueß chiamina saimper per la via dretta, e brichia tortamaing, ma e vain ditt ch' ella chiamina la via torta in raspett dalg giüdici da la chiarn chi nun vules crusch, e craia chia l' s prus nun dessen hauair fadia e tribulatiuns, nun sauiand chia 40 que serua ad els in bain, perche co træs (sco metta l' g text) vain lur fe appruæda,
[p. 127 modifica]l' g quæl dsieua da la sabgiênscha s' imprenda, insemmel cun oters secrets e scientia, sco sguonda in l' g text.

Fo sur senn sün l' occasiun) Que ais scha t' vain qual occasiun da fær bain, schi folg.

[p. 15] E l' g ais üna verguogna chi tira cun se insemmel l' g pchio) Sirach amuossa chia saia da dues sorts d' verguognas, l' üna mæla, e l' otra buna: La mæla ais cura chia ün per tuorp e verguogna da la lieud lascha stær da fær l' g bain, e que chia Dieu cumanda sco sun bgiers chi s' trupagien da dijr la vardæd, da agüdær qualchün. La bunna verguogna ù tuorp, ais cura chia ün s' trupagia auaunt Dieu & auaunt la lieud, da fær qualchiosa d' mæl chi ais incunter Dieu e l' hunestæd, sco l' g ais mantir, ingiannær, iuulær, amazzær, arumper l' g alaig &c. guarda l' g Cap. 41 & 42.

Nun guardær in fatscha)

Nun purtær raspett.

Nun tmair tieu prossem cura el pechia)

Nun l' g dær drett scha el falla, par temma tü hægiast d' el. Nun cumbatter incunter l' g cuors d' ün flüm) Quella sumaglia ais missa per n' s fær plü bod e chœnschamaing cūfessær nos pchios, sco el ho auiso, perche vulair artegner la conscientia chi n' s aguaglia à cūfessær nos pchios, ais sco vulair affarmær ün flüm chi cuorra cun fürgia. Psal: 32.

L' g fūdamaint da las giüstas houres) Quel fūdamaint ais la fe, da quella vegnē las bunnas houres. Gal. 5. Iac. 2.

Nun dær lœ à la fatscha dalg pussaunt) Nun tmair l' g pussaunt chia tü per aque pechiast incunter Dieu.

CAP. V.


Üngiün nun s' deß fidær sün sia arichezza. üngiün sün sia pusaunza, üngiün nun deß schbüttær la misericorgia e pacientia da Dieu.

NVn t' fider sün tias arichezzas, nun dijr: Per mia vitta sun eau abundauntamaing [p. 16] furnieu, perche aquellas in l' g têmp da la vandetta e dalg assalg nun vegnan à nüzzagiær ünguotta, e per aque nun vbedir à tia vœglia ù à tia pussaunza, cun sgundær l' s aggiauüschamaints da tieu cour. Nun dijr eir: Quaunt pussaunt sun eau? chi m' voul dumaschkær p meis fatts? Perche l' g Segner schuangiædar vain à fær vandetta dalg tüert tü hæst fatt: Nun dijr: Dsieua ch' eau he fatt pchio nū m' ais iscuntro üngünna chiosa gramezchiusa. Perche l' g Segner ais tschert paciaint, ma el nun vain à t' lascher passer sainza chiastiamaint. Nun saiast memma sgür cura chia t' ais parduno, chia tü mantunast plü pchios tiers pchios: e nū dijr: La misericorgia da Dieu ais granda, el vain à pardunær à la bgierrezza da meis pchios. Perche taunt l' ira sco la misericorgia vain ladinamaing da d' el, e sia fürgia vain à s' giaschantær sur l' s noschs. Nun surtrær da t' voluer tiers l' g Segner, nun surtrær da l' g ün di alg oter. Perche l' ira dalg Segner vain ad arumper our dandettamaing, e cura tü paisast da esser sgür dalg tuott, schi vainst ad esser aruino, & in l' g têmp da la vandetta vainst à prir. Nun t' cuffidær sün las mælgiüstas arichezzas, perche e nun [p. 128 modifica]

vegnen à nüzzagiær [p. 17] ünguotta in l' g têmp dalg assalg & da la vandetta. Nun t' laschær büttær via e no iminchia ôra, e nun chiaminær in iminchia via, sco l' g nosch chi ho la leaungia dobbla. Saiast stæual in tieu tschert sentimaint & in la via e scientia dalg Segner, e fo chia tieu plæd s' cuffatscha, & l' s plæds paschaiuels e giüsts t' saien familiærs. Saiast prompt per atadlær las chioses bunnas, fo chia tia vitta saia riæla, e do rasposta cun bandusezza dalg cour. Scha tü inclêgiast schi raspuonda à tieu prossem, scha nun schi metta tieu maun sün tia buochia, atscho chia cun ün mæl adeister plæd, tü nun cuorrast in reprehensiun, e vegnast vitupero. L' g pled porta taunt hunur sco main d' hunur, e la leaungia aruina l' g hom brichia da rær. Guarda tü nun suruegnast in tia vitta l' g nom d' ün amuruaditsch, e cun tia leaungia nun adrizzer traplas ad üngün. Perche ad ün chi metta spias ad ün oter per l' g trapplær, l' g vain dsieua üna granda main d' unur, & la arüfflênscha e nosch vituperi ad ün chi ho la leaungia dobla. Mu alg amuruaditsch arumagna mæluuglênscha, inimicitias, & imprœpchiamaint. Nu fær üngüña chiosa narraschchiamaing, saia quella granda ù pitschna. [p. 18]

ANNOTATIVNS.

Nun vbedir à tia vœglia) S' inclegia la vœglia da la chiarn curruotta e guastæda træs spchio. Fo chia tieu plæd s' cuffatscha) Fo tü giaist cun la vardæd intuorn, nun dijr huossa d' üna guisa schi huossa d' ün' otra. Raspuonda à tieu prossem) Sch' el t' dumanda qualchiosa per imprender schi l' g araspuonda scha tü t' inclegias sü sura, scha nun schi tascha. Leaungia dobbla) Leaungia fôsa chi tschaunscha dauaunt per üna via, e dauous per ün' otra.

CAP. VI.


Dauart la dretta e fôsa amicitia. Ün auisamaint da vdir la sabgiênscha. NVn duantær inimich our d' amich, perche ün tæl vain à surffgnir ün mæl nom, e verguogna e imprœpchiamaint, el vain ad esser dischfãmo sco ün giuttun giattun cun üna leaungia dobbla. Nun t' isuperffgir per l' g cussalg da tieu cour, atscho chia tia oarma nun t' schkiarpa sco ün thôr, e maglia giu tia fœglia, e alhura metta à perder teis frütts, & t' abanduna sco ün bœschk seck in l' g desert. Perche üna noscha oarma vain á metter à gipêri aquel chi la possidescha, e vain alg fær üna algrezchia als inimichs, e vain alg mnær in la sort dals bisckiæls. Vn dutsch fafflær s' cungüsta bgiers [p. 19] amichs, & üna leaungia parlainta suruain bgiers salüds. Fo chia tü hægiast bgiers chi t' vœglan bain, ma ün cusgler traūter milli. Scha tü voust t' appinær ün amich, schi l' g appæna cun l' g hauair appruo cun l' experientia, e nun 40 t' fidær d' el memma chœnschamaing. Perche e sun alchüns amichs taunt [p. 129 modifica]dijch sco s' addo per els, chi t' abbandunan in l' g temp da tia afflictiun. E sun eir amichs l' s quæls siãd vuluieus in inimichs, tres lang scuuernan tia verguogna. E l' g ais qualchün amich per esser cumpuaing da maisa, chi t' abanduna in l' g têmp da tia fadia. Taunt chia t' vo bain amaun vain el à s' addær cun te, & vain ad affdær intraūter l' s teis d' chæsa liberamaing, mu scha t' vo mæl à maun schi vain el à t' esser incunter, ù ch' el vain à s' azupper auaunt tia fatscha. Schkiuescha teis inimichs et e t' parchüra da teis amichs. Vn fideil amich ais ün ferm agüd, chi ho surffgnieu ün tæl, ho achiatto ün thesori. Vngüna aroba nun ais inguæla ad ün fideil amich, e cun üngünna chiosa vain degnamaing arendida l' hundrênscha da sia fideltæd. Vn fideil amich ais üna maschdinna da la vitta, & da la nun mortalitæd, mu ün tæl vegnen à surffgnir quels chi temman Dieu. Quel chi temma l' g Segner [p. 20] vain ad astær innandret sia amicitia, perche sieu amich vain ad esser sco el medem. Filg da tia giuuentüna in sü imprenda disciplina, e nolg dauous vainst ad achiatter la sabgiênscha chü düra infina tü eist chianuoss. Taunt sco tü arest samnest ve tiers ella, & aspetta da d' ella buns frütts. Perche in sia lauur nū vainst brichia bgier à lauurær chia tü nun mangiast bod da seis frütts. Ella ais fick aspra als ignoraunts, perche üngün narr düra oura tiers ella. Ella l' g giæscha à dœss sco üna greiua peidra chi s' tain per fær prouuas, e nun s' dmura da la schquassær giu. Perche tæls cugniuoschen la sabgiênscha dick per nom, e nun ais eir cuntschida da brichia fick bgiers. Oda filg & abrauncla mieu parair, e nun arfüdær mieu cussalg. Metta teis peis in seis tscheps, e tieu culœtz in sias chiadainas d' fier. Hauiand miss suot tieu giue la sustain, e nū cumpurtær inuiddas seis liams. Hægiast bramma cun tuot tieu cour da ir tiers ella, e salua seis stizzis quaunt tü poust. Fo tü intrauegnast dsieua ella & la tscherchiast, perche ella vain á t' gnir dæda à cugniuoscher, mu cura tü l' hest surffgnida schi nun l' abandunær. Perche nolg dauous vainst ad achiattær sieu pôs, e vains à s' voluer à ti in algrezchia. [p. 21] Alhura seis tscheps vegnen à t' esser ün fermischem agüd, & ün sœli fundamaint, & sias chiadainas üna hundraiula veschimainta. Perche ella ho ün iffitamaint d' or, & seis liams terschoulas d' hyacinth. Tü vainst à la trær aint sco üna hundraiula veschkimainta, e vainst à t' metter sü üna allagrusa curunna. O filg scha tü voust schi vainst à gnir doatt, e scha tü prainst à cour schi vainst à gnir scort. Scha tü taidlast gugend, schi vainst ad artschaiuer scientia, e scha tü tainst no tia vraglia, schi vainst à cungiüstær sabgiênscha. Sto in la araspæda dals vêlgs, e t' acumpagna cun iminchia sabbi. Oda gugend scodün aradsunamaint … da Dieu, e nun saiast ignoraunt in l' s azuppôs e sabbis plæds. Innua tü vezzast qual hom sabbi, schi ladinna e vo bain malualg tiers el, e fo [p. 130 modifica]

chia tieu pe zappa sün l' s lghims da sias portas. Cuschidra zuond diligiaintamaing l' s cummandamaints dalg Segner, & da seis cummandamaints t' impaisat suenz. El vain à cufarmær tieu cour e vain à t' gnir do la sabgiênscha chia tü giauischast.

ANNOTATIVNS.

Suruain bgierrs salüds) Vain salüdæda & hundræda da bgiers.
[p. 22] Cumpuaing da maisa) per mangiær giu d' te.
Taunt sco tü arest & samnest) Tscherchia la sabgiênscha cun fadia diligentia, … dalett e spraunza da sieu frçtt frütt, sco s' fo in l' g arær & in l' g semnœr. :Dick per nom) Brichia cun l' s fatts.
Hiacinth) Que ais üna peidra preciusa.

CAP. VII.

Da bgierras sorts bellas duttrinas & auisamaints. NVn fær ünguotta d' mæl, chia nun t' iscuntra mæl, tschessa da que chi ais mæl giüst per chia l' g pchio s' volua our da te. Filg nun semnær in l' s zuolks da la nun giüstia, atscho tü nun clegiast sett voutes plü. Nun dumandær dalg Segner Signuria, neir dalg araig ün sezz glorius. Nun t' der our auaunt l' g Segner per giüst, perche el cugniuoscha l' g cour d' iminch' ün, e auaunt l' g araig nun t' fær sabbi. Nun tscherchiær da gnir giüdisch, atscho chia nun pudiand tü stær scunter als mælgiüsts fatt, ù tmiand tü forza la fatscha dalg pussaunt, tü mettas qual schkiandel á tia rialtæd. Nun pchiær incunter la bgierrezza da la cittæd, e nun t' büttær suot l' g cumœn pœuel. T' parchüra tü nun ardoblast l' g pchio, siand tü nun vainst ad hauair niaunchia ün sainza chiastiamaint. Nun dijr: L' g hutischem Dieu vain ad arguardær l' abundaunza da [p. 23] meis duns, & vain als artschaiuer da me chi glils vfferesch. Nun saiast cun ün cour schmiss per fær vratiun, e nun saiast negligiaint in fer almousnas. Nun arir d' ün hom chi ais in l' g inguoscha da sieu cour, perche Dieu chi fo vendetta abassa & adoza. Nun t' ispier manzœgnas incunter teis frer, nun fær eir aque incunter tieu amich. Nun adruer üngünna manzœgna, perche la continuær, mæ nun porta üttel. In la raspæda dals vêlgs nun tschanschær bgier, & in tia vratiun nun fær bgierrs plæds. Nun vulair mæl ad üna lauur schfadiusa, neir alg abiagiamaint da la terra da Dieu vrdano. Nun t' acumpagnær cun l' s noschs, ma t' algordat chia la vendetta nun vain à fær dmura. Humiliescha fick tieu cour, perche l' g fœ & l' g verm sun chiastiamaints da la chiarn da quel chi nun temma Dieu. Nun chiamiær mæ ūn amich cun üngüna chiosa preciusa, neir ün frær sincer cun l' g plü finn ôr. Guarda tü nū t' spartast our d' üna mugleir sabgia e bunna, scha tü hæstt surfgnieu üna dsieua la temma da Dieu, [p. 131 modifica]perche sia beltezza ais plü innauaunt co l' g ôr. Nun trattær mæl ün famalg chi lauura fidelmaing, neir ün lauuraint à dijs chi ais tuott arandieu à ti. Vn famalg da senn hægiast chær [p. 24] in tieu cour, e nun l' g priuær da la libertæd. Scha tü hæst muaglia schi la chüra, e scha ella t' fò bain schi la tain. Scha tü hæst infaunts schi l' s adeistra, e dumeschia lur culœz da la giuuentüna in sü. Scha tü hest figlias, schi parchüra lur chüœrp, & nū las amusser tia fatscha allagrusa. Marida tia figlia schi fæst üna granda houra, mà fò tü la dettas ad ün hom da senn. Scha tü hæst surfgnieu üna duonna dsieua tieu senn, schi nun l' arfüdær, e nun t' arender ad üna mæluuglida. Cun tuott tieu cour huōdra teis bab, e nun t' aschmanchær da las duluors da tia mãma. T' algorda tü saiast naschieu træs els, e che vulest arender ad els per aque ch' els haun merito via te? … Hunura in tieu cour l' g Segner, e tain auaunt œlgs seis sacerdots. Amma tieu creæder cun tuotta tia forza, e nun abandunær seis sæncks ministers. Fò tü temmast l' g Segner, & tü aprezast l' g Sacerdot. E dols lur part sco tü hæst l' g cummãdamaint, l' s prüms frütts, e las purificatiuns, e l' s duns per l' g nattagiamaint dalg pchio, e las spædlas dals armaints dalg Sacrifici, & las vffertas da la sanctificatiun, e las sænchias primitias, alhura sporscha tieu maun alg pouuer, chia teis duns e tieu nattagiamaint saien cumplieus. La liberalitæd [p. 25] ais chæra tiers tuotts l' s viffs, e nun s' dess eir vstær dals morts. Nun manchiantær da cuffurtær aquels chi plaunschen, e vaidgua cun quels chi vaidguen. Nun t' dubitær da visitær l' g amalo, per che da que vainst à surffgnir grazchia. In tuotts teis fatts t' algorda da las plü dauous chioses, & in æternum nun vainst à pchær.

ANNOTATIVNS.

A tia riestæd) A tieu bun nom & à tia buna conscientia, à la quæla tü pudest dær schkiandel cun qual fôsa sentenzchia per temma da la lieud fatta, e væla plü üna buna conscientia e la rialtæd co tuotts l' s ufficis e las hunors dalg muond.

Nun pchær incuter la bgierrezza da la citæd &c.) Nun muantær in qual 30 cittæd arimuors, pratchias, e nun t' fær schkæff dalg cumœn pœuel cun quellas.

L' g hutischem Dieu vain ad arguardær l' abundaunza … da mais dans) Que füs seruieu à Dieu per hauair artezza da pchær, e Dieu nun artschaiua nos duns, vratiuns, & almousnas, schi nun sun fattas cun sinceritæd e sia temma. Iere 7.

Nun saiast cun ün cour schmiß in l' vratiun) Sainza fidaunza via Dieu, la quæla do ardimaint. Eph. 3.

In tia vratiun nū fær bgiers plæds) S' inclegia sainza hauair l' g cour allo, vschigl

Nun l' g priuær da la libertæd) Dunalg la libertæd scha el ais tieu schkæff, … p amur da sieu bun dapurtamaint, [p. 26] perche in que têmp eira la famagla [p. 132 modifica]

ægna, piglæda in la guerra cumpræda cun danærs, ù naschida in chæsa. … Leu. 25. Gen. 17.

Tia fatscha allagrusa) Cun las arir sü d' suot & las dær artezza chia fallan.

Appredscha l' g Sacerdot) Qui tratt' el dals Sacrificis dalg vêlg Testamaint, l' s quæls træs la mort da Christ e sieu Sacrifici, in l' g quæl nus hauain la vaira remischiun da nos pchiôs sun aluos via, siand els dick fiüras sün Christum. Heb. 5.

N' s vain pero cun quaist cummando nus hunuran l' s seruiaints da la baselgia da Iesu Christi, & l' s dettan lur viuer. 1 Cor: 9. 1 Tim: 5.

E nun s' deß eir (la liberalitæd) vstær dals morts.) Cun l' s sepulir hundraiuelmaing, … brichia cun otres superstitiuns, siand chia sun in pôs. Guarda quaist cudesch in l' s 38. Cap.

CAP. VIII.


El amuossa da s' parcürær dals langs, da nun schbüttær ne schmaladir üngün. Da s' parchürær da süartæds, dalg poick partieu, dals irus & dals narrs. NVn cumbatter cū ün hom pussaunt, atscho tü nun croudast in seis mauns. Nun t' lagnær cun ün hom arick, & atscho ch' el nun t' vainscha. Perche l' g ôr ho miss à perder bgiers, & ho strauarzo l' s cours dals araigs. Nun t' lagner cun ün hom tschanschædar, e nun purtær laina in sieu fœ. Nun fær mois cun ün ignoraunt, per chia teis velgs nun vegnan schdegnôs. Nun [p. 27] imprœpchær ün hom chi tschassa da sieu pchio, ma t' algorda chia nus pchiain tuotts. Nun schbüttær ün hom in sia vilgdüna, perche traunter nus sun da quels chi vegnen velgs. Nun t' allagrær sur la mort da tieu inimich, ma t' algordat chia nus tuotts hauain da murir. Nun schbüttær l' g plæd dals velgs sabbis, ma æffda in lur sabbis ditts. Perche da els vainst tü ad imprender duttrina, & ün dot giüdici, & à seruir adestramaing als grands & innauaunt. Nun schbüttær las dispütas dals velgs, perche els haun surfgnieu sabgiênscha da lur babs. Per aque dest imprender da els ad esser sabbi, & à raspuōder in l' g têmp saschunaiuel. Nun iuidær l' s crauuns dalg nosch l' g arprendand, atscho tü nun saiast ars da las flammas dalg fœ da seis pchios. Nun t' agritautær agritantær incunter ün mældiaunt, atscho ch' el nun tscherchia sco ün spiun da t' rapplær. Nun imprastær ünguotta ad ün hom plü pussaunt co tü, ma scha tü imprastast schi tain sco per per. Nun imprumetter ünguotta sur tias forzas, ma scha tü imprumettast schi saiast pisirus co tü saluast aque. Nun adrachær cun l' g güdisch, perche la sentenzchia vain à gnir fatta sco el voul. Nun fær viædi cun ün memma ardimantus [p. 28] ch' el nun s' agreiua incunter te. Perche el vain à fær que chi l' g sumaglia, e træs sia nardæd vainst tü à prir. Nun cumbatter cun ün irus, ne chiaminær cun el træs l' g desert. Perche el tain l' g homicidi taunt sco ünguotta, e cura tü nun hæst agüd, [p. 133 modifica]vain el à t' sternær per terra. Nun hauair cussalg cun l' g narr, perche el nun vain à pudair tegner que chi l' g ais ditt. Nun fær ünguotta d' secrett cun ün fulastêr, perche tü nun sæst que ch' el t' parturescha. Nun scuuernir tieu cussalg ad imminch' ün, par ch' el nun t' sapchia l' g mæl gro, & t' dia mæl.

ANNOTATIVNS.

Nun purtær laina in sieu fœ) Nun iuidær sü cun lagnær pür plü sia ira chi ais sco l' g fœ.

Chia teis velgs nun vegnen schdegnôs) L' s nars cura ün dispitta cun els tiran sü l' s velgs als oters. 10

L' s crauns dalg nosch) L' ira dalg nosch.

Nun imprastær ünguotta ad ün plü pusaunt co tü) Cumœnamaing l' s pusaūts arēden mæl, sco quels chi s' faun tmair, cumbain chia saier saien eir da quels chi saluan lur plæd.

CAP. IX.


Üna dutrina co ch' ün s' oeß deß dapurtær cun las dunauns. L' s amichs velgs nun deß ün dær sü: & otrac bellas duttrinas.

NVn gnir dschiglus d' üna muglair tü ammast e nun l' g amussær üna mæla [p. 29] art incunter te. Nun surdær tieu cour à la duonna, in mœd ch' ella metta suot tia pusaunza, e tü surugnast schdêsch. Nun t' iscuntrær in üna 20 duonna pitauna, chi tü forza nun croudast in seis latschs. Nun hauir affdaunza cun üna sunarunza, e nun l' atadlær, atscho chia tü forza nun vegnast appiglio cun sias arts. Nun guardær dsieua üna giuuintschella, chia tü nun piglast dan da sieu precius iffitamaint. Nun hauair tieu cour in las pitaunas, … chia tü nun ruinast te e tia aroba. In las giassas da la citæd nun 25 guardær via e no, e nun ir intuorn in seis louffs secrets. Volua teis œlgs our d' üna bella duonna e nun guardær la bellezza d' ün' otra. Perche bgiers træs la bellezza da las dunaūs sun surmnos, & l' amur da quella arda sco ün fœ. Nun schantær zuond brick tiers üna duonna maridæda, e nun giaschair in seis bratschs, e nun fær üertel cun ella, chia tieu cour forza 30 nun s' plaia tiers ella, e cun tieu agiauüschamaint tü tōmast in ruina. Nun abandunær l' g amich velg, perche l' g nouff nun vain ad esser à sieu parlangun. L' g amich nouff ais sco l' g vin nouff, l' g quæl tü vainst à baiuer cun dalett, pür cura el ais gnieu veider. E nun aggiauüschær la glüergia ù las arichezzas [p. 30] dalg nosch, perche tü nun sæst quela vegna 35 ad esser la sia finn. Que chi plæscha ad aquels chi nun temman Dieu nun ludær tü, ma t' algorda ch' els infinna ln l' g infiern nun vegnen à fær qualchiosa d' giüst. Sto da lœnsch d' ün hom chi ho pusaunza da la mort, e nun vainst ad esser inguschagio per la tēma da la mort, mu scha tü væst [p. 134 modifica]

vi tiers, nun fallær ünguotta, per chia el nū t' piglia la vitta bain bod. Sapchiast chia tü passast træs metz l' s latschs, & chia tü chiaminas sün l' s cluchærs da la cited. Quaūt tü poust schi aproua diligiaintamaing l' s amichs, e pigla cussalg cun l' s sabbis. Hægiast teis radschunamaints cū aquels chi sun da senn, e tuott tieu fafflamaint saia da la ledsch dalg Segner. L' s hōmens giüsts saien teis giasts, & in la temma dalg Segner saia tieu lod. L' houra vain ludæda dalg maun dalg maister, mu l' g sabbi guuernadur dalg pœuel, da sieu plæd, mu l' g plæd da la scurtezza dals vêlgs. Vn hom tschantschædar ais da tmair in sia cittæd, & ün cun poick partieu in sieu plæd meritta mæluuglênscha.

ANNOTATIVNS.

Ch' els infinns in l' g infiern nū vegnen à fær qualchiosa d' giüst) L' s noschs nun faun neir in l' g infiern üngünna chiosa dretta e giüsta, taunt sco pertain ad els perche els [p. 31] perseuereschan saimper in l' g mæl, ma lur painas ch' els 15 portan in l' g infiern, vegnen anumnædas giüstas, brichia per chia els las hægian gugend, ma per che la giüstia da Dieu voul ch' els las indüran per giüsts chiastiamaints da lur pchiôs.

Tü chiaminast sün l' s cluchærs da la citæd) Tü eist in grands priuels.

CAP. X.

Hals giüdischs parzuras dalg pœuel. Co ch' ün deß schkiuir la grandaschia e la superfgia.

VN sabbi aridschadur intraguida sieu pœuel, & l' g Signuredi d' ün scort ais bain asto. Sco chi ais l' g aridschadur da la citæd, tels sun eir seis seruiaints, sumgiauntamaing sco chi ais l' g Princip da la citæd, tæls sun eir tuots aquels chi æffdae aluaint. Vn araig ignoraunt vain ad aruinær sieu pœuel, mu træs la sabgiênscha dals superiuors, vain ad esser frequentæda la citæd da quels chi chæsan aluaint. La pusaunza da la terra ais in maun dalg Segner, l' g quæl a sieu têmp schaschunaiuel vain ad aschdaschdær sü in aquella ün hom nüzzaiuel. La prosperitæd dalg hom ais in maun dalg Segner, & aquel medem do glüergia à la persuna dalg scriuaunt. Nun t' agritantær incunter l' g prossem per iminchia ingüergia, e nun fer vnguotta cun tüert. La superffgia [p. 32] ais mæluuglida à Dieu & à la lieud, e l' g ün e l' g oters s' aschgrischan d' ün fatt mælgiüst. Perche træs las ingüergias, villanias, & las arichezzas cungüstædas cun ingian, vegnen straputôs l' s ariginams tiers oters & oters pouuels: perche üngüna chiosa ais plü mælgiüsta co ün auaritius, perche el ho eir sia oarma vvnæla. Perche scodün stouua schdrappær our sieu dadains per la vitta da quel. Scodün tiran suruain cuorta vitta, perche üna malatia lungia ais greiua alg meidi. L' g meidi taglia via la malatia chi tain airi, vscheia l' g araig [p. 135 modifica]ais huotz viff, damaun mort. Che voul adruær superffgia la terra & la tschendra? perche las zerps, verms & bestias vegnen ad hartær l' g hom mot. L' g principi da la superffgia ais la rebelliun dalg hom incūter Dieu, & l' g cour chi ais mno giu da sieu creæder. Mu la superffgia ais l' g parschēdimaint dalg pchio, e chi ho quella vain à spander our chioses schmaladidas, infina taunt ch' el ais aruino. Per aque schuerguogna l' g Segner las cūpagnias dals noschs, & tæls in la finn cupich' el suot sura. L' g Segner tira l' s Princips giu dals sezs, & aschainta in lur pè l' s bandus. L' g Segner dscharischa our las arischs dals pouuels superuis, & in lur lœ implaūta [p. 33] el cun hunur l' s hümils. L' g Segner cupichia l' s paiais dals pouuels, & l' s chiassa da fuons sü our da la terra. El l' s hauiãd skiantôs l' s leiua dauend, & l' s metta à giperi, e chiassa lur memüergia our da la terra. Dieu chiassa la memüergia dals superuis, & lascha l' algurdênscha dels hümils d' cour. La superfgia nun ais creæda in la lieud, neir l' ira furiusa in la schlatta da las dunauns. Elg ais ün sem hūdraiuel, l' g sem dalg hom, en sem hundraiuel quels chi temman l' g Segner. Elg ais ün sem dschsundro, l' g sem dalg hom, ün sem dschsundro quels chi surpassen l' s cūmandamaints. Vn sem stæual sun quels chi temman l' g Segner, & üna hundraiula plaunta quels chi l' g vœglan bain. Vn sem dschsundro sun quels chi schbüttan la ledscha, & ün sem fallatschus quels chi surpassen l' s cummandamaints. Intraunter l' s frars ais l' g plü innauaunt aquel chi l' s aredscha, mu plü innauaunt co quel sun quels chi temman l' g Segner. La temma dalg Segner oasta chia l' g aridschamaint nun vegna alg main, mu per la dürezza e superffgia s' perda quel. L' hundrênscha taunt dalg arick sco dalg pouuer & dalg innauaunt, ais la tēma dalg Segner. Sco chia nun ais appusaiuel da schgiamgiagiær [p. 34] ün pouuer chi ais sabbi, vscheia nū s' cuuain ad hunurer ün arick chi ais ün furfant. L' s princips, l' s guuernaduors l' s pusaunts, sun in hunur, impero üngün d' els nun ais plü grand co ün chi temma l' g Segner. Quels chi sun in libertæd vegnen à seruir ad ün famalg schkæff chi ais sabbi, & ün hom scoart cura el vain amusso schi nun vain el à brūtlær, perche ün ignoraunt nun vain ad hauair hunuors. Nun piglær schküsas da nun fær tia lauur, & nun t' trupagiær da quella træs la superffgia in l' g têmp schfadius. Perche ün chi lauura & ho abundaunza da roba ais da plü, co ün chi s' daporta superffgiamaing & ho chialastria d' paun. Filg t' cungüsta hunur træs la bandusezza da tia oarma, & l' g do quella hunur ch' ella merita. Chi voul dijr chia quel saia giüst l' g quæl pechia incūter si orma? ù chi voul hunurær quel chi dschfamma sia vita? L' g pouuer suruain hunur per amur da sia scientia e sia temma da Dieu, & l' g arick ais in hunur per amur da sias arichezzas: mu scha quel chi ais pouuer ais hunuro, quaūt plü gniss el ad [p. 136 modifica]hunuro siand arick? ün chi ais dschfammo in las arichezzas, quaunt plü füss el dischfamo in la puertæd? [p. 35]

ANNOTATIVNS.

Scodün stouua schdrappær our sieu dadains per la vita da quel) Bgiers per viuantær l' s auaritius, s' stouuan schkiarsantær in lur viuer, e schirær via per la fam, e cun que vain declaro la crudeltæd dals auaritius.

La terra & la tschendra) L' g hom chi ais piglio our d' terra.

Las zerps, verms, e bestias vegnen ad artær l' g hom mort) Quels alimæris maglan la chiarn morta dalg hom. E l' g do quella hunur ch' ella merita) La bandusezza chi tain ün mœd in tuottes chioses, do granda hunur à l' oarma chi ho quella virtüd.