Catechismus

Da Wikisource.
Jump to navigation Jump to search
romancio

Daniel Bonifaci 1896 C Indice:Decurtins - Rätoromanische chrestomathie, I.djvu Catechismus Intestazione 5 febbraio 2016 25% Da definire

Nuvola apps bookcase.svg Questo testo fa parte della raccolta Rätoromanische chrestomathie Vol. I

EPUB silk icon.svg EPUB  Mobi icon.svg MOBI  Pdf by mimooh.svg PDF  Farm-Fresh file extension rtf.png RTF  Text-txt.svg TXT
[p. 1 modifica]

DANİEL BONİFACİ.


Catechismus. Lindauv vid' igl Bodensee, tras Iohann Lvdvig Brem. 1601.

(Abgedruckt Romania IX, 250 ff. & Ulrich, Rhätorom. Texte I.)

[f. ar] ALS BEİNADATCHEVS, NİEBELS, STATTEVELS, PRVS, SABİGS ET HVNDREFELS S. Vugạạ & Signurs d' üna intiera Dretchüra & Commün da Fürstenow, als meas oravạunt Hundrevels & chears Singnurs & buns amigs, salüd da Deu; pâsch & beinesser tras noss Signer Iesum Christum.

Siạunt cha la sạnghia scrittüra, Hundrevels Signurs, da per tutt igl Mund eintin da tuttas sorts linguaghs ees rasad' ora & messa per scritt, da tal sort & aschi clær, cha bigchia namæ ils Docturs & Mussạạs da quella, la cognuschan, mò era ạuter commün pievel & infạunts tras las schkolas & Catechisems, quegl ees, curtas formas & conpigliameints da tutts principals punctgs della Christianevla Cretta & Religiun vegnan mussạạs & intraguidạạs, … ch' els quella ear cognuschan & tier üna veera cretta vegnan tratgs sij: Scò nus bein vesein, cha nua cha nus vegnign or' da nossa terra, cateins cha bunameng münchiadün [fol. av] sa ün qual chiạusa or' d' la scrittüra sạnghia: Schi ees igl pija ear per basünghs cha nus la nossa Giuventütna eintin veera cretta, dretgia cognuschientscha da Deu, buna & descheinta manạuntza della vita tragian sij. Siạunt cha la experientia da münchia gij ans mussa, cha pür lura ün pievel & Regemeint ün ventürevel & paschevel beinstadi & bein esser ünandretg sa gudêr, cur cha eintin las Baselgias, quegl ees eintin veera cretta & servetsch da Deu vean mess ün bun fundameint, … se intzaigl qual na pò esser nagün bein esser, ne vid' corp ne vid' orma, mò blear plij l' ira da Deu sur tals Christiạuns vean à d' esser. Schinavạunt era la Giuventütna ees üna ragijsch della Baselgia da Deu, & Deus vutt cha quella vignig manada à lgui tiers, vut ell duvrar Babb & Mamma la tiers, ch' els quella à lgui megnan tiers cum dretchia forma & ünandretg trær sij, igl qual ees à Deu igl plij grạund bein plaschêr. Sur quegl scò Romanische Forschungen IV. 1 [p. 2 modifica]

Deus tutts Christiạuns ha sckiffeu tier seu lạud & hunur, aschija ha ell era ordinnạạ Babb & Mamma ch' els lur infạunts ūnãdretg tragian sij, per nott ch' igl nūm da Deu [fol. br] vignig hundrạạ & glorificạạ. Mò quegl vean bigchia pudeer daventar, upija che vignig vivạunt mess ün bun fundameint, or' digl qual crescha ün bein reformạạ Regemeint & Baselgia. Quest fundameint vean alura schantạạ ünandretg, cur cha la divina verdad bichia namæ aveartameng eintin las Baselgias clær & funsadameng vean mussada, mò era da Babb & Mamma à cheasa, & Mussaders eintin las schkolas alla Giuventütna … plantada eint, eintin la dafora manạunt(a)za della vita mussada, & manada giu digl mal. Nus savein cha la Giuventütna ees à Deu adüna stada cheara: scò Christus setts confessa tier S. Marc. eint' ilg. cap. Nua ch' el gij: Laschad ils infạunts vegnir nà tiers me, & bigh ils dusteies, per che cha da tals ees igl Reginạạ da Deu. Sumgiạuntameng era: Mal à quell igl qual datt scandel alla Giuvẽtütna, é fuss plij bien ch' ell havess üna mola d' mulin eintin culiets & fuss stendschentạạ in funs della màr. Damæ Christus pija la Giuventütna da tal sort ha cheara, schi ees igl bein per basünghs cha quella vignig tratchia sij ünandretg, & tier cognuschientscha da [fol. bv] Deu, per che cha nua cha lgiês cognoschientscha, schi ees igl ventüra. Vesiạunt damæ cha igl diever & excercitatiuns dellas schkolas, tras da quella sort cudischs, numnadameng Catechisems, portan tạunt frütg, & eintin noss linguagh mæ na nean ne scritts ne squitscheus, & la nossa Giuventütna ạuters linguaghs bichia pò intelîr: sunt Io grạundameng & fitg vegneu moventạạ, tras grạund nott basüngs ch' ees uss eintin nossa terra da intraguidar, mussar & manar la Giuventütna sün veera cretta, dretgia cognuschienscha da Deu & descheinta manạuntza della vita, (cun agüd da Deu) da scriver, metter ora & far squitschear quest cudischet eintin noss natürâl linguagh da Tumlgieschka: Cunbein quell ees pitschen, cuntean ell imprô … tutts ils principals punctgs della nossa Christianevla Religiun, & d' üna Christianevla desc(e)h[e]inta vita. Mò per nott che hagig tạunt plij authoritad, væ Io voleu scriver tiers à vus numnạạs Signurs da quest hundrevel Commün: … Sün buna sperạunza che vignig (cun agüd da Deu) portâr grạund bun frütg. Rogạund cha la V. H. viglig questa [fol. cr] chiạusa bigchia virar in mal, mò prender la buna viglia avạunt ils fatgs, & me adüna eintin … tutt bien, scò buns Signurs & Patruns laschar esser per recommendạạ. Deus dettig gratia che portig bun frütgh, & siervig tier seu lạud & honur & tier igl noss salüd Amẽ. Datum Fürstno à miets Martz, digl Ann sueinter la Na[s]c(s)hientscha da (G)[C]hristi noss Signer. M. DC. I. D. V. H. Voluntûs, subiett & obiedig Servieint & cunvischign DANİEL BONİFACİUS. [p. 3 modifica]

[fol. cv]. CONRADUS İECKLİNUS RHAETİALTUS, ANDREAS DOMINİCUS SERVİEİNTS DELLAS Baselgias da Tusạun & Scharạuntz in Domlgeaschka in Commünas Trees Ligias: Gratia & pasch da Deu Babb tras Iesum Christum.

SVeinter quegl, cha à nus ees vegneu avạunt da leger & surveer quest præscheint cudisch guar Catechism & intraguidameint dels infạunts eintin nossa viglia & natürala Romạunsch da Cuira, & linguagh da nossa terra zunt diligeintameng, bigchia namæ eintin igl intelectg, mò era eintin la Orthographia, tras quell Prûs & Mussạạ Humm Daniel Bonifaci da quest teimp Meister della schkola à Fürstno, ees mess ora & converteu: Ans ha la diligentia & lavur da quest humm giuven da tal sort bein plascheu, cha nus zunt tutta via, per basünghs & nützevel hauein İudicạạ, per üttel & prò della nossa giuventütna & digl commün pievel, cha quest præscheint cudisch vegniss stampạạ, & squitscheu. Per quegl nus era zunt [fol. dr] fitgh igl havein rogạạ, damæ ell quella fadigia ha mess lundarvij, ch' ell viglig ear laschar ir igl cust süntzura & dritzar che vignig squitscheu: Igl qual ell era tras igl noss amievel rieg, & teneer avạunt ans ha gitgh tiers & impromess da far. Per quegl scha rogeins & varnageins nus tutts vus Chrisitianevels Babbs & Mammas, fidêls & chears vischins & pievel da nossa terra, cha vus viglias (scò quest humdrevel humm giuven, nagüna fadigia & costs ha spargneu) ear vus ün pitschē danær bigchia vus laschar increscher quest als voss infạunts da comprar & diligeintameng ils far ir à schcola: Sün buna sperauntza cha quell vignig à vus & als voss infạunts tier grạund üttel & prò servir. Latiers dettig Deus la sia gratia da tutt teimp Amen. Datum Tusạun à miets Febrær Anno M. DC. I. [fol. cr].

ANNOTATİO

. EIntin quest linguagh stò ün haveer adatgh sün quests buochstabs. Imprimerameng de quest ạ vegnir legeu per a. Tudeschk, ạạ. per aa. scò per schkò, g. incanuras per ch. v. per w. Quests d' ch' l' r' s' 30 t' vegnan fatgs per schkurtzanîr ils plæds, & îr plij bein sueinter igl linquagh linguagh. Scò, d' la, per della, ch' ün, per cha ün, l' ạutra, per la ạutra, or' per ora, s' fa per se fa, eint igl, per eintin igl. etc. Perquel stò ün adüna leger sueinter igl linguagh, & bigchia tutt ingual sueinter igl buochstab: Perche cha quegl daveinta eintin da tuttas sorts linguaghs. 35 [pag. 60].

DAVARD LA TSCHEİNA digl Signer.

Che ees la Tscheina digl Signer? La Tscheina digl Signer ees üna visibla veera intzenna & sigeall della nunvisibla spysa & bevrạunda dellas nossas ormas. Che intzennas visiblas ha quella Tscheina eint? 40 Pạun & vign, ils quals sün igl corp & sạung da Christi nus truvidan

. [p. 4 modifica]

Perche ans ha Christus igl seu corp & sạung tras igl pạun & vign figürạạ.


Perquegl cha ingualifmeng scò igl pạun & vign han quella natüra & virteu, ils noss corps tier üna vita temporala da spysentar & bevrẽtar: 5 Aschija ha ear la chiarn & sạung da Christi quella virteu, las nassas nossas ormas tier la vita perpetua da spysentar & bevrentar.

[pag. 61]. Per che numna Christus igl pạun seu corp, & la bevrạunda seu sạung? … vignan pija pạun & vign eintin la veera substantiala Chiarn & sạung

da Christi schmidạạ, scò ünchüns manegian?


Zunt bigchia: Perche cha in quella guisa fuss igl nagün Sacrameint.

Perche numn' ell pija in quella guisa?


Sün quegl ch' ell ans sagürig, cha nus aschi veerameng digl seu veer corp & sạung eintin la Cretta daventein persnavels, scò nus questas visiblas, sạnghias intzennas cun la bucca corporala per üna sia recordientscha veerameng retschevein.

Daveinta qua nagüna schmidada da quellas intzennas?

Bein: Numnadameng üna Sacramentala, quegl ees üna figürala & bigchia substantiala, scò ünchüns manegian, per caschun cha or da commünas intzennas vignan à qua tras Ordinatiun da Deu & la sia 20 benedictiun, sạnghias chiạusas & intzennas: Nundarnâ retschevan [pag. 62] ellas igl numm da quegl ch' ellas muntan, & vignan bigchia namæ igl pạun, mò ear igl corp da Christi numnadas.

Ees igl noss Salvader Christus bigch' ear eintin la Tscheina?

Bein.

.

Cun seas Spiert, virteu & operatiun eint' ils côrs dels seas fidêls, scò eint' igl seu sạngh tempel. Schinavạunt ch' igl corp da Christi substantialameng, bigch' ees eint' igl pạū & vign, Cò pò ün pija mangear landarvij igl İudicij guar condemnatiun?

Per mur da quegl, cha bigchia se fa üna differentia digl corp da Christi.

Quals fan bigchia üna dretchia differentia intrạunter igl corp da Christi?

Tutts quels ils quals igl noss Signer Iesum Christum, bigchia per lur solett Spindrader & [pag. 63] Salvader incognuschan & creen, remischiun 35 dels peccạạs eint' igl seu sạung bigchia tschearchian, & nagutta tạunt meints per members digl seu corp tras diever dels sạnqhs sạnghs Sacraments se dattan ora, mò eint' igl coor quegl bich' ean.

Chij de far igl offici della Tscheina digl Signer?

Nagün ạuter cha quell, cha tier igl servetsch della Baselgia ees ordinạạ. [p. 5 modifica]

Cò da la Tscheina digl Signer vegnir salvada?

Scò Christus ha schantạạ eint da salvar.

Cò & cun che plæds ha ell schantạạ eint?

Iesus eintin quella noctg ch' ell ees stạạ tradeu, ha ell preu igl pạun, & scò ell vett ingratzgeu, lgia ell rutt & gitgh. Perned & mangead, quest 5 ees igl meu corp, igl qual vean rutt per vus, quegl fageed per üna mia recordientscha. [pag. 64] Sumgiạuntameng eara pernett ell igl bachær sueinter la Tscheina & dschett: Quest bachær ees igl nov Testameint eint' igl meu sạung, igl qual vean spạns per blears, per remischiun dels peccạạs. Quegl faged schi saventz scò vus beveds, per üna mia recordientscha. 10 … Matth. 26. Marc. 14. Luc. 22. 1. Cor. II.

Quals deen vegnir laschạạs tier la Tscheina digl Signer?

Tutts quels ils quals se provan, & han rügla da lur peccạạs, & garegian … cun quest la lur vita plij gijgh & plij bein da confirmar, & da lur invija da s' mügliurar.

Nua de la Tscheina digl Signer vegnir salvada?

Damæ cha lgiees ün Sacrament della commünạuntza da Christi, scha dee quella ear vegnir salvada eintin la Baselgia & communiū da Deu. [pag. 65]. Che ees igl offici da quels cha van tier la Tscheina digl Signer. Ch' els à Christo, igl lur Salvader, cun corp & orma zunt tutta via se rendan sutt, & scò Deus eint' igl noss Signer Christo ans ha hageu chears, aschi els eara, Christianevla Charetza & fee agl lur prossem porschan.

[pag. 89].

Cò ün Giuvnal de ordinar la mesa.

AVncha tij seadzas à mesa, ordeina & paregia vivạunt tuttas chiạusas. Numnadameng l' auva, vign &c. Arscheinta ils bachærs, mett tuaglia, cunteals, … salerins, schüffelring, tagliers, tschaduns &c. [pag. 90]. Cun tal urdan dees ear far cun prender sij mesa. Prein sij avạunt ils tagliers, alura ils salerins, schüffelring, caschiel & la tuaglia &c. Cò ün Giuvnal de servir à mesa. AVạunt tuttas chiạusas dês star sij dretg & cun ils pees insemmel, cun quitạạ tettlar sij & haver adagth che mạnckig nagutta. Et cur tij mettas sij da bever guar porschas vij, scha fæ à senn, cun 35 intelectg, plạun cha tij na spondas. Cur dus plædan insemmel, bigchia als saglir eint' igl plæd, Mò cur tij veans imparạạ schi dæ curta resposta. Hagias sün ils bachærs adatg, bigchia maschdar l' ün trạunter l' ạuter. [p. 6 modifica]

Digl teimp della noctg butzegia saventz la lgijsch, guarda cha tij cun igl fümm & mal fread da quella, na nui fetschas da læd. Cur tij butzegias bigchia stidar or' tras.

Da que ch' ün prend sij d' la mesa bigchia [pag. 91] zundar ne litgear, perche cha quegl statt mal & porta nạuscha früctg.

Cò igl Giuvnal se de salvar, cur ch' ell setts sea à mesa.

CVr tij tetts seas à mesa schi salva quest urdan: Avạunt tuttas chiạusas dees haveer las unglas dschubras, lavar ils mạuns, star sij dretg, & bigh esser igl prim ella scadella, sees custimạạ & fui la ebriạuntza, beva & mandigia teas nottbasüngs, che ch' ees memgia, porta malzognia.

Cur scudin ha catschạạ mạun alla scadella, va ear tij eint: Et sch' ün chi mett avạunt, prein üna part da quegl & igl ingratzgia, l' ạutra part agl turna, guardæ à nui ạuter igl plij tiers tier te.

Ils teas mauns deen bigchia star gijg sügl taglier: Bigchia Ballinar ils pees vij & na sutt la mesa.

Cur tij bevas furba la bucca cun dus detts guar tischzvechli, bigchia bever d' intạunt cha tij has spysa ella bucca. [pag. 92]. Quegl cha tij has mors, bigchia bugnear ella scadella, bigchia litgear la detta, bigchia ruir l' ossa, cun ün cuntij dees tij taglear giu. Tij dees bigchia scavar ils deins cugl cuntij, mò cun üna plimma guar ạuter dees tij far ora, mò tij dees teneer ils mạuns avạunt la bucca. Igl pạun bigchia taglear giu vid' igl brust. Quegl ch' ees avạunt te dees tij mangear.

Cur tij vol metter chiarn avạunt te, scha metg cugl cuntij & bigchia culs mạuns. Bigchia schbletschar, scò ün pierg, dintạũt cha tij mandigias, bigchia schgrattar igl teu cheu, bigchia trær igl malmundügn or digl nâs Mangear & schantschar insemmel ees da pur. Savents sternidar & tussir statt ear mal.

Cur tij has mangeu, scha lava ils mạuns & la vista, arscheint or la bucca & ingratzgia Deu, ch' ell aschi buntadevelmeng t' ha spysentạạ & bevrentạạ: tras İesum Christū noss Signer, Amen. [pag. 93].

Cur ün' chi datt da bever, schi t' inclina & beva cun mied, 35 ingratgia à quell cha chi ha piert da bever.

Cur ch' ün vutt plidar cun te, scha leava sij agl porscha honur, & tettla bein sij che ell chi gij, sün quegl cha tij nandretg sapgias responder sün zura.

Cur tij cattas ün qual chiausa, è seijg che che vœglig, schi turna, 40 perche cha lgiês bigchia teu. Ün vean præst pertscheart che lgiês davôs ün. Scha tij turnas, chi vean igl cretteu, salvas tij, chi cree nagün nagutta, perche cha lgiês üna mala inzenna. [p. 7 modifica]

Or digl teu plæd veans tij cognuscheu che tij has eint' igl côr. Perquegl … hagias adatg della tia leungua.

Schbitar nagün, scha veans tij ear bigchia schbitạạ. Schgamnegear nagün, scha veans ear bigchia schgamnegeu. Gijr na nui mal, scha chi gij ear nagün mal.

Nagüna martscha vạuna & mal hundrevla tschạuntscha de îr or d' la tia bucca. Scò [pag. 94] S. Paul. Mussa Colos. 3. Tutta ira, nạuschadad seijg lientsch da te.

Tutt quegl cha tij fas, fæ cun diligentia & à senn, schi veans tij lạudạạ da Deu.

Quell ch' ees eintin tschiel vedza tutta la tia lavur: Gea ell vedza & cognuscha igl teu côr, scha tij lavuras fidêlmeng, schi plægl à Deu, & chi va bein: Mò scha tij handlegias cun mala fee eint' igl côr, te vean Deus bigchia à laschar îr vij seinza castigameint, è daveintig sur curt guar sur lung.

Bigchia imprender cò tij dees ingannar la lgeud, perche cha quegl ees üna schgrischur avạunt Deu, & stạạs à Deu per quegl dar ün greaf quint.

Sees d' verdad eintin tuttas chiạusas, perche che statt nagutta plij mal à nui Giuvnal cha mentchir: Ord' mentchir perschenda ingular & ord' ingular la suga eintin culiets.

Tij dees bigch' îr ord' cheasa seinza licentia & vœglia da teu Babb & Mamma, guarda quels ch' han da commendar sur te. Cur tij veans tarmess ora, schi turna bein prest. [pag. 95]. Bigchia kybigear culs teas conpạgns, far na nui da læd ne digl mal. Schmentchir nagün fạulsamẽg. Bigchia portar guar tschantschar ord' cheasa.

Bigchia guardar sün autra lgeud, cho quella fa, guar cò la viva. Scha tij vedzas quegl cha à nui ạuter statt mal, fui tij lgietz. Scha tij vedzas quegl cha à nui ạuter statt bein & vean lạudạạ, bigchia te turpagear da far scò ell. Quell cha te castiga cun plæds ingratzgia, & igl salva per ün cha 30 chi vutt bein.

Nua dus da scûs plædan insemmel, bigh îr vitiers, mò davent.

Sueinter quegl tutt chear figl dritza & meina la tia vita.

Sügl plij davôs te perchüra dagl gieg, & tutt igl teu fatg & vita recommenda … à Deu, sueinter igl seu plæd te salva, schi veans à plascheer à Deu, & esser seu erbtavel, igl qual vut esser ludạạ & glorificạạ ear dals pitschans infạunts, Amen. [pag. 96]. İgl XXXIV.

Psalm.


VEgni na tiers me vus infạunts, & tettlad me, İo vus vij mussar la temma digl Signer. Quell cha garegia bun teimp & havess gugient buns gijs, quell perchürig la sia leungua avạunt igl mal, & la sia bucca ch' ella bigchia tschauntschig


8 Daniel Bonifaci … fạuls, quell [p. 8 modifica]bandunig igl mal & fetschig bien, tscheartchig la pasch & vommig sueinter quella.

İls ijls digl Signer vedzan sur ils gists, sün quegl ch' ell lur clamar audig. Et la sia vista statt sur ils mals, sün quegl cha la lur recordientscha 5 vignig runcad' ora.

İgl XXIII. Psalm.


IGl Signer ees igl meas Pastur, à mij vean à manckar nagutta.

Ell me pascheinta sün ün paschk verd, & me meinạ tier auva freschka. [pag. 97]. Ell freschgeinta la mia orma, & me meina sün la dretchia 10 via, per mur digl seu numm.

Et scha gea İo vegnis à vandlegear eintin meadza la schkiretza, temm' İo ạuncalur nagün mal: per cha tij ees tier me, igl teu fist & batchietta confortan me.

Tij paregias avạunt me üna mesa incunter ils meas inimigs, tij undschas igl meu cheu cun ieli. & schenckegias à mij eint plein.

Buntad & misericordgia mi vean à segutter tutt igl teimp della mia vita, & İo vign adüna à star eintin la cheasa digl Signer.

İgl CXII. Psalm.


LAudad vus servieints digl Signer, laudad igl numm digl Signer. Laudạạ seijg igl numm digl Signer, da d' huss inavạunt antocka eintin perpetuum. [pag. 98].

Da Solegl Lavạạ, antocka Solegl darendeu, seijg ạult ludạạ igl numm digl Signer.

Sur tutts ils pievels ees igl Signer adultzạạ, & la sia honur & gloria 25 sur ils tschiels. Chi ees scò igl Signer noss Deus, igl qual igl seu esser & habitatiun aschi ạult ha, & ạuncalur se bassa & s' lascha giu; per guardar tutt eintin tschiel & eintin terra.

Ell træ igl schleatt or digl pulver, et igl pạuper or digl malmundügn, 30 ch' ell igl scheintig tier ils Printz & inavạunts digl seu pievel.

Las nunfrüctgievlas fa ell früctgievlas, & tier üna Mamma ch' ha delectg cun infạunts.