Capuciner

Da Wikisource.
Jump to navigation Jump to search
Joan Pitschen Salutz

C Indice:Decurtins - Rätoromanische chrestomathie, VI.djvu Capuciner Intestazione 22 febbraio 2016 25% Da definire

EPUB silk icon.svg EPUB  Mobi icon.svg MOBI  Pdf by mimooh.svg PDF  Farm-Fresh file extension rtf.png RTF  Text-txt.svg TXT


[p. 337 modifica]337 JOAN PITSCHEN SALUTZ. Capuciner: Quai ais, un zuond dalataivel e nüzaivel Tractad. In ilg prüm fat oura in ilg Languack Francês, tras ilg Reverend & fick allatrad Petrum Molinæum, serviaint dalg plæd da Dieu. Et lura stat mis in Tudaischk: Mo houssa mis in Romaunsch tras Joan Pitschen Salutz. Squischà in Tvrich tras Heinrich Hamberger. 1650. 5 [f. 2a] ALGS ILLVSTERS, NOEBELS, SABIS HONORADS, PRUDENTS AUT ET BAIN NOMNADS SINGIURS. Snr. Chiapitauni Joannes à Planta von Wildenberg staatt Gubernator general da l' interra Vall Telina; & huossa Mastral in Criminal meritissem, da la honorada Dratüra da Dardetz in Ængadina zuot. 10 Snr. Chiabitauni Chiapitauni Joannes â Salutiis, dignissem Stattvogt da la lodabla Citad da Cuoira. Snr. Chiapitauni Balthasar Planta, Mastral in Criminal, dalg honorad inteer [f. 2b] comœn, & da tuotta la terra d' Ængadina zura, bain qualifichiad … è dignissem. 15 Snr. Chiapitauni Stochas Rea â Porta, Mastral in Criminal da la intëra honorada Dratüra suot munt Fullun Fallun in Ængadina zuot; Et Castellã dalg Chiaste da Ramuosch meritissem. Seis specials, bain affectionads, cordials & gratius Singurs, sco eir singulars amijs, fautors è Patrons. 20 Illusters Nœbels, aut nomnads, & bain affectionads, Singurs fautors è Patrons. Ingual sco quels chi nauigaien sün ilg sulvadi priglus è furtünus Mar, haun lur compas, taunt co ünna Reigla, tenor la quala chi guidan lur Naaf, per mütschar tuots priguels, è pudair rivar à lur designada riva 25 & havdauntza; Uschea eir iminchia fidel Christiaun, in seis schfadius è priglus viadi tras ilg sulvadi desert da quist Muōd, per mütschar ils priguels … da la mort, è rivar pro ilg püœrti & in la habitantza da la vitta æterna, stoua havair, ünna muossa & sgüra Reigla, tenor la quala chel s' possa è s' dess [f. 3a] redscher è guidàr, è que contùn infinna la mort. 30 Unna tal muossa è Reigla, ais infallibelmaing ilg sulet & perfet plæd da Deis, compilgia in la S. Scritüra dalg V. & dalg N. Testamaint. Romanische Forschungen XVII. 2. 22

-356[p. 338 modifica]

338 Joan Pitschen Salutz Quella S. Scritùra ans muossa perfettamaing tuotta quai ch' nuo manglain … pro nos Salüdt, à ngir in la vitta æterna. Pro nos Salüd stainuo savair duos fats. L' ün chie nuo dessan crair; L' auter co nuo dessan viver; & uschea hauair ünna vaira cretta in Christum; 5 & ünna fidela Christiauna vitta. Amasdus fats, ans muossa la S. Scritüra clær. Chi nuo dessan Crair, muossa ilg S. Euangelist Joan, con quist expres plæds: Quists fats sun Scrits, par chia vuo craiet, & Craiond haiet la vitta æterna. E' Christus disch: O Nars à nun Crair à tuotta quai chi ais Scrit in Moyse, ils 10 Psalms & ils Prophets, Luc 24. 25. Co nuo dessan viver ans da aint amaun, ils 10. Commondamais, la suomma dals quæls ês quista: Amma Deis da tuotta teis cour, [f. 3b] da tuotta tia orma, da tuot tia forza & impissamaint, et ilg prossen sco tai sues. 15 Con quai consentescha eir la Doctrinna dalg S. Evangeli, sco S. Paulus muossa con quists plæds; dschond: La salüdaivla gratia da Dieu ais apparüda … & ans muossa, chia nuo, renuntiond à l' impietad & mundauns giavüschamaints, … viven in quist Muond, temperadamaing (via nuo) jüstamaing (via alg prossam) & prusamaing (via Dieu) & spettan uschea sün la vengüda 20 da la glœrgia da nos Salvader Jesu Christi. Tit. 2. 12. Quista S. Scritüra ais la Reigla, sün la quala, haun lur fundamaint, tuot las Baselgias reformatas in nossas Lias. Quista S. Scritüra ais quella lgüm chi ha splanduri in nossa Ængadina; … quella vusch chi ha strasuna in nos Taimpels; quella culuonna, sün 25 la quala ha seis fondamaint nossa Religiun, pradgiada, tadlada, cretta & cufessada, aunt co huossa, & uschea eir in gual huossa, (tras gratia da Dieu) in nos comœns. Mo ans chiastiond jüstamaing nos Deis, con la guerra, parmur dalg suradœver da seis blers è da blera sort d' benefitzis schi es [f. 4a] in quels 30 tēps, quella lgúm trid stat inschiúrida; quella Vusch múdada è curruotta miserabelmaing, & quella culuonna bunamaing bútada à terra dafat. Taunter auter luoder è brudel, chia la guerra ha mana in nos comœns, … sun antrats eir ils Capuciners. Eaus ngúds da terras eistras, & in eistras tramis davent à nuo; eaus fat chiaminar à nuo tras vias fullasteras, 35 & els chiamina tras nossas vias chiasaunas; à nuo schiatschads dalg nœs davent, & eaus antrat in quella possessiun! Quista nouva, nuncontschainta, sula è malprúvada lgieut pro nos pœvel, … haun mana in nossas terras, úña nouua, nun contschainta, sula è malprüvada … Doctrina. 40 Quels nun haun predscha, ad ingúnna civila superioritad, à vlair à

-357[p. 339 modifica]

Dedicatio 339 quella ubadir. Ingual sco ún, suot prætext da sarvir à Dieu, possa esser ún Rebel da sias sonchias ordinatiùns! Quels ustaven e scomandavan alg comœn pœvel da lêer ilg plæd da Deis, mo alg lur leiven els chi udissen e craiessan. Ingual sco lur plæd fuos melger co ilg plæd [f. 4b] da Deis; U chi fuos mer priguel à dudir 5 … ilg plæd da Deis co ilg lur! Quels vleiven, chia ún e scodún, als cufesses tuot seis puchiads manüdamaing, … è da d' eaus spatessan remissiun da quels. Nun fond chi giessen sgür à giperi. Ingual sco la Confessiun chi vain fatta à Dieu sulet, nun fuos bastaunta, è chia ilg pardun d' ün pachiader è Creatüra mortala, vales 10 plü co ilg pardū dalg sonchissem Deis è dalg Creader s' ves! U sco ún chi fuos reconcilià con quel Ray chel ves uffais, ves bler da tmair las imnatschas d' ún pouver famalg! Quels vleivan chia tuot nos pœvel cufessas, chia tuot nos pardavaunts, chi haun vivú è sun morts in la nossa Religiun da ilg Euangeli, sean 15 condemnads in ilg fœ æternal. Ingual sco ils fidels chi mouran in stavla è sgúra fidaunza, sún ilg perfet Merit da Christi, ngissen per quai da Deis tramis in infiern; & quels chi s' laschan sún ilg merit da S. Francisc, ngissen tuts in tschêl! U sco serviaints da la manzœngia, pudessã à quels chi dependen da la vardat, manar con els insembel pro ilg Bap da la 20 manzœngia! [f. 5a] Quels mussaven à quels chi deivan murir chia par lur cufort, è sgúretza da lur Salúd dessni racomandar lur ormas in maun da S. Barbara, … S. Ursula, ù S. Catarina, sonchias chi ma nun sun stattas ilg Muond. Ingual sco David è S. Steffan, nun fuossan stats informads indret, à racomandar 25 … lur ormas in Maun da Dieu è da Christi! U sco quels pudessan … ad auters giúdar in Tschel, chi nun haun niaunchia pudú giúdar à saisves! Quels nun pudiont nouscher alg nos pœvel lur ormas, cun lur faussa Doctrinna è cun lur rassas da Vuolps è habits da Phariseers, schi haune 30 fat vair lur grifflas da Lufs, è smis inconter ils corps, à pruar tras quai da drizar oura, quai chia uschlœa nun pudeivan. A quels chi cuffessar nun leivan, tenor chi plascheiva ad eaus, nū ils leivne laschar metter in Sunteri. Ingual sco sarar our da la terra, fuos sarar eir our dalg Tschël. U sco l' orma d' ün chi es in Tschel, ves 35 da tngair quint dals Capuciners é dals corps chi sun in terra! Un inaudit horribel fat ais quai; chi ais d' incuort d' uantad in Peschlaf; … inua chi haū [f. 5b] batú è giaslia crudelmaing, únna femna morta, aunt co la Sapulir. Parmur ch ella sún la fin, ha cōfessad nossa Religiū, & sún quella d' fini sia vitta; Mo amuo plú ún horribel & inaudit fat ais quai, 40 22*

-358[p. 340 modifica]

340 Joan Pitschen Salutz chia ils Capuciners veiven comanza à far, in plús lous. A far tour our da lur sepultúras, ils corps da quellas persunnas, chi eiran mortas, zainza cufessar & recever ilg Sacramaint,. & lura ils far metter in lous, ils quals (tenor lur cretta) nun tuoquan à Christiauns. Ingual sco chi vlessen far 5 vair è conguoscher per forza chia in eaus nun fuos únna sbrinzla dalg spiert dals Prophets, da Christi è dals Apostels; mo ún spiert barbar rabgius … è fúrgius incontra ils vair fidels e nembra da Christi! Quista novua lgieut, cun lur novua doctrinna, e novua barbara procedura … haun muanta à nos pœvel, pro devoutas oratiuns, chiaunds suspirs, 10 húmmels e devouts rous, larmas spessas e grossas & pro ún contún batter las portas dalg Tscheel con dœli dals puchiads & arsantúm da ilg agúd & gratia da Dieu, als liberar e Schkiargiar dúnna tal greiva tirania & incomportabel … [f. 6a] giuff & carnificina da la conscientia. Et uschea ingual sco Pharo, ha madúra la spandraschun dalg pœvel d' Israel, our dsuot sia tirania 15 … à ngir pro lur libertat, ingual incontra sia voluntad è natúta natúra; Uschea eir ils Capuciners pro nos pœvel, haun madúra è promovú lur liberatiun, cumbain incontra lur Natüra, nun saviond e nun vliond. Zainza ingiùn dubi, ha ingual in quels temps Lavura ilg spiert da Dieu, in ils cours da blers fidels, prus, zelus e devouts Redschaduors, 20 Superiors, cuslgers & Agents da nossas terras, & ils ha muanta, quists, u da quella sort, divinnas schvuladùras & fidels impisamaitns impisamaints cun saisves dschont: Nuo savain, chia ingual sco chi ais ùn Sulet, perfet vair Deis, cumbain … chi sean blers, chi vengen nomnads e salvads par Deis, ilg qual chi 25 nun sun; Uschea nun saja plù co ùnna Suletta perfetta e vaira cretta e Religiun; cumbain chi sean bleras chi vœlgen ngir Salvadas per talas, cumbain chi nun sean. Nuo savain chia quella vaira cretta e Religiun, nūsea nū sea, ne s' achiatta inglur auter, co [f. 6b] in la vaira Baselgia Christiauna; Chi ais la citad 30 da Deis in la quala el havda; ùnna spusa da Christ, con la quala el es spusad & unid; ùn Taimpel dalg spiert S. in ilg qual chel operescha. Nuo sauain, chia quella dretta vaira Baselgia Christiauna, sea Sulettamaing, … inua chi vain pradgia, ilg vair, net, clær e perfet plæd da Deis, chi clingia la vusch da Christ nos Salvader, e chi strasunna la Doctrinna 35 dalg Euangeli, datta aint tras ilg spiert Soingk. Nuo savain & êschens sgùrads, chia que tuot s' chiataua & duantaua in nossa terra, in tuotta quels lous, e Baselgias, chia la Religiun Reformada … d' schfluriva, e ngiva pradgia la netta Doctrina dalg Euangeli. La quala ais huossa in quels lous, chia ils Capuciners Regnen, tras metz da 40 la guerra, ù zuond stùzada ù trid, e disformadamaing inschkùrida.

-359[p. 341 modifica]

Dedicatio 341 Dess nuo esser tschantads, in tal aut grà, esser fitads con taunt grand duns, & havair recevù ùn tal nœbel talent, ad esser Regents e Guidas d' ùnna intëra Terra, e taschair cumœ, ne ans schfadiar, par nos paiais e per [f. 7a] la chiasa da Deis, e drizar nos savair e pudair tuot, à la glœrgia da quel Deis chia nuo vain recevù tuot? 5 Desse esser, e ngir chiatà main zeli e diligentia pro nuo, à promouver ilg Raginom da la lgùm co es pro auters zeli quel da schdrùr, e drizar in pe ilg Raginom da la scordùm? Ach scha nuo t' ngain quint da nossas chiasas; quaunt plù desnuo tngair quint da la chiasa da Deis? Scha nuo t' ngain quint da nossa hunur, 10 … quaunt plù desnuo tngair quint da l' hunur da Deis? Nuo vain pisser da ns' drizar buns e fidels serviaints chi servan à nos corps; quaunt plù desnuo tngair quint, dans drizar buns e fidels serviaints, chi servan à nossas ormas? U nun desnuo forza tngair plù quint da la Raba cœlestiala & æternala, co da la Raba terraina & corporala? E vair 15 plù chùra da drizar da star bain in Tschel, co tngair quint da star bain sur terra? Chia ilg spiert da Dieu, haia muanta in vos cours (Nœbels & aut nomnads singuors) tals e da quella sort impisamaints, [f. 7b] muossa la experientia, chi ais ùnna infallibla pardùtta da la vardat. Parchie vuo 20 con auters da nos superiors & fidels patriots insembel, vai tut ilg fat in tal mœd à cour, ch' vuo vai guarda sùn tuottas bunnas comoditads è temps saschunaivels, è mis maun à la fatschenda, con tal ardimaint, prudentia sapientia è cour nun stramantad, chia tras quel metz, ha Deis gratiusamaing … libera nossa terra, da tuotta nouva & eistra subiectiun; turnanta & 25 ans tschanta in nossas velgias libertads è frietads seculares & spirituales. Eau num dubit, chia quai chia Deis ha lavura finna da qua, in vuo è tras vuo, in restitutiun da nossa Patria in general & in special da nossa Ængadina; ch' ell vengia eir ilg avengir, in, è tras vuo à far ilg madeschem … in la conservatiun da quella. 30 Cur Satan para ch' ell dorma, schi ës el ilg plù da tmair, parche lura pæna el sias armas per ins offender. Chie aise dimena plù bsùngius, co da pinar à temp da s' pudair dad ell ustar é defender? [f. 8a] Taunt bsœng vainuo, chi ns' vengia cusalva, quel bœn ch' nuo huossa possidain, co nuo veivan bsœng chins ngis turnanta quel bœn ch' nuo 35 veiven pers. Cuntuot, Illusters Snguors, nun viond vuo manchianta inguotta, ilg prùm da drizar oura e faar; Schi ais vos oblig & uffizi, da nun manchiantar … eir inguotta, quai chia bœn fat ais, da mantngiair e cusalvar. La pagia, scha bain ilg Muond nun recontsches, ne saves gra ingùn, 40

-360[p. 342 modifica]

342 Joan Pitschen Salutz vain impero Deis infallibelmaing à s' dar, in quista præsenta, & in la vitta chi ha da ngir. Scha quels chi servan ad ùn Imperadur, Salvan par la plù gronda pagia, la hunur é dignitad chi survengen, tras quel lur servezan; … quaunt plù gronda pagia ais da ngir schmada, quella dignitad & 5 honur, chi survengen quels, chi servan alg Imperader da tuots Imperaduors; … Quels chi tengen quint dalg plæd da Deis in lur vitta, vain Deis à tngair quint da lur plæds, eir aint à metz lur mort; à quels chi sporschen lur mauns, algs travalgiads [f. 8b] uffauns da Deis aint in lur crusch, vain 10 Deis à sporscher seis mauns, cur chi l' clommen cun lur vusch; Quels chi tengen quint da la Baselgia da Christi chi combatta sur terra; Vengen sgùr à ngir in Tschel, pro sia Baselgia chi triumpha; L' hierta dalg Tschel vengen quels sgùr à possidair in l' auter Muond, ils quals tengen quint da l' hierta da Deis in quist Muond. 15 Po ùn giavùschar ù survngir mer pagia co quella? O bain beada conditiun da quels! O allagrusa e dalataivla vusch chia quels vengen in zacura à d' udir, our da la buoqua, dalg fundamaint e buoqua da la Vardat, … ilg filg dalg ætern Deis. Ve naun tù alg meis fidel famalg, tù esch stat fidel sur pauck, eau t' vœlg schantar sur bler, aintra in ilg Raginom 20 da teis Senger Matth. 25. V. 21. Ourduart quist cufess, eau, chia tuots, mo inspecial nuo Ministers dalg plæd da Dieu eschen obligs da ns' musar recontschaints via da vuo Nobilissems … snguors, par que tuot & auter plù. [f. 9a] Eau taunt, nun pudiont far ne quai cheu des, ne quai cheu vles 25 da meis oblig, nai eau giaver vlü far vair ün pitschen Singial è pain, da mia amur, real cour è bunna affection via vuo; con offerir, dedichiar è laschar ngir à lgüm, quista mia ouvretta (ils prüms früts da mia mess) suot ils nuoms è dignitat da vossas Illustras persunas. Vœlg usche ruguar ch' vuo vœlgiat, amai cō l' ouvra insembel, & l' ouvra 30 … con mai insembel, tour sü in chüra protectiun è defensiun vossa, & saimper s' laschar esser per recomendar. Offerond eir eau, meis (combain debel) pero prompt & volontus servezen, in tuotta occasiun chi s' præsenta. Rugond uschea con quai à Dieu, chel s' vœlgia cusalvar in bunna sandad … è lungua prosperitat, s' redscher con ilg spiert da la sapientia, chia 35 nuo suot vos gubern è redschamaint possan giudair bunna pasch uniun è concordia, è lura davo quista vitta, s' incoronar con la curunna da la æterna cœlestiala gloria, in Christo Jesu, Amen. Da vossa sing. Illust & Nobilis con debita affectiun & observantia devout Servitor & amator, 40 IOANNES PITSCHEN SALVTZ.

-361[p. 343 modifica]

Capuciner. Cap. XXIII 343 [p. 278] Cap. XXIII. DAUART LA POVERtad … è richietza. Franciscus da Aßise, voul ngir salva par ün grond amator da la povertad: Parchie el nomna comünamaing la poverta sia Marusa. 5 In sia Reigla tschauntscha el con seis Muongs uschea: La utetza, da l' utischma povert ad povertad, (chiarischems frars) es quella, chi s' fa artavels schi Rays dalg Raginom dals Tschëls, la quala s' adauza aut in la virtüd; avuo, dy eau, chi eschet in tuots fats pouvers: Sün quai als Cumond el, da non poßidair zuond inguotta da quai chi es suot ilg tschël. 10 Quista Reigla hal sves prua, parchie siond el dona con honeista richetza, hal quella bandunad, tuot surdat, trat oura sia vestimenta, mis davent sias chiautschas, è curú davent nüdt. Taunt co chi partengia via da la Povertad in general, sachiatten da queus blers, chi s' dalettanda dalettan da [p. 279] aduzar quella zuond fick, & que ingual 15 … da quels ils quals haun uschlœ pauck dalet la pro. E par chi possan fick aduzar la Pouerta, schi dischne: Chia Christus ilg Senger sea eir stat pouver. Mo our da quai s' vetza bler plü, chia la Pouerta sea únna paina u afflictiun: Parchie Christus ilg Senger es ngúd in quist Muond, par tour sùn el nossas afflictiuns, e à purtar nossas duluors. 20 Bellarminus disch, Cap. 45. dalg cudasch davart ils Muongs; Chia Christus Jesus sea eir el stat ún pëttler. Nun ha uschea manqua inguotta, par honorar Christum ilg Senger sún ilg plú aut, co chia quist Jesuviter, ultra dals túttels, chel ha in la S. Scritùra; sco ais chel vain nomna, ilg filg da DEIS, Salvader, sprandlater ilg plæd & la sabgientscha dalg Bap. &c. 25 Alg nomna sura da quai ùn pouver trakot è pitock. Unna parsunna chi giauda ils benefitzis da autra lgieut, nū deß per quai ngir ingual nomina da ün bettler. Giuo da quai s' po cunguoscher la Natúra da la richietza, e da la povertad, chia Deis ës infinidamaing Rygk, mo ilg Diavel, taunter tuottas 30 Creatùras à lœnsch ilg plú pouver. Jesus Christus disch; chi sea plú bead, da dar co da recever. [p. 280] Da usche con quai ad incleer, chi sea plú bia da dar quai chia ùn ha, co dumandar quai chia ùn non ha. Quel ilg qual chi da, referescha la natúra da Deis ilg Senger, ilg qual saimper da, è ma nun receva. Ilg ës plú gronda hunur, cur ch' ùn da l' almousna co 35 cur ch ùn la receva. La liberalit ad liberalitad es saimper meldra co ilg maunguel. Par ilg vaira shia quel chi blasma la richietza, taunt co ún fat chi sea

-362[p. 344 modifica]

344 Joan Pitschen Salutz da sia natùra maal, quel chüsa u blasma Deis ilg Senger s' ves, ilg qual es ün autor da quella, ilg qual la parta oura tenor seis bainplaschair. Deis admonescha seis pœvel d' Israel zuond suvent pro prudentscha, con impromißiun … da bainstadi temporal. Et non giavüschond Salomon da DEIS 5 auter co sabgientscha, schi ilg hal dat plü gronda richietza, co ingün ma non haia possedü. Ilg S. Jacobus disch bain, chia Deis haia tscharnü ils pouvers, mo el metta pro chi sean quels pouvers, chi sun ricks in la cretta. La beadentscha … da quists pouvers nun sta in quai, chi sun pouvers, mo bler plü 10 in quai, chi sun ricks in la cretta. Ingual uschea deßeir deß eir ngir inclet, quai chia Christus disch in ilg Euangeli da S. Lucæ, Cap, 6. [p. 281] v. 20. Beads eschat vuo pouvers. … Nun fa uschea la povertad vantüraivel, mo ilg mœd, co ün porta la povertad. 15 Es' achiattan virtuus è buns fidels Rycks è la scontra nauschs, daschüttels … pouvers ils quals tras causa da la pouertad, s' laschen frizar, pro invœls, mordraretschs, spargiürar e da quella sort greifs puchiads. Tras quai ha Agur giavüscha da Deis in ils prouerbis Cap. 30. Chia el non ilg lascha ngir pouver. L' orma dalg pouver Lazari, eis purtada tras ils 20 Soings Aunguels in ilg Ravuolg d' Abraham, & usche mis ün pouver pro ün Rick: Ans dar tras quai ad incler; chia Ricks & pouvers zainza differentia … haian da poßidair ilg Raginom dals tschëls, pür chels temmau Deis, & ilg seruan tenor seis comondamaints. Vaira aisai, chia la richietza, surmaina zuond blers e non ils fritza 25 auter co pro stolzezza e superbia, invida lur cours con mal giavüschamains, e da occasiun dalg artrar da la fidaunza sün Deis, e da s' rantar e s' laschar sün lur raba e facultad. Quist es la occasiun, da quella stippa sententia da Christi, ch' el disch: Chi sea greif ad ün Rick da ngir in ilg Raginom [p. 282] Cœlestial. Impero nun vain quist privel naun propriamaing 30 da la Richetza, mo bler plü quandernaun, chia ilg Chrastian nun la douvra indret, grataia uschea la richietza in ilg cour dad ün, brick autrangin, co ünna curunna d' aur in la lotza, & ünna dagia in ilg maun d' ün our d' sen. E nun ës da crair chia Christus in ilg Euangeli, Lucæ Cap. 16. Nomna las richietzas par quai iniüstas, chi sea iniüst in saisves 35 a las poßidair; u parmur da quai chi vengian raspadas insembel tras metz iniüsts; mo siond chi sun ün instrumaint è frizamaint pro tuotta iniüstia, pro quella lgieut chi haun pauqua ù ingünna temma da Dieu.

-363-

Capuciner. Cap. [p. 345 modifica]XXIV 345 Cap. XXIV. DAUART ILG VUTT DA VOlantusa … povertad, losch pattliar, & ilg suravauntz … da satisfactiuns è merits da Muongs. 5 Da la povertad sun duos sorts. Unna chia DEIS trametta pro alg Crastiaun; L' autra, à la quala chia ilg Crastiaun s' arda volantusamaing, [p. 283] … combain ch' ella non ilg vengia tramis pro da Deis. L' ünna ais ünna afflictiun, l' autra ún singular prapœst, alg qual qualchüns, tras imaginatiun … da grond Merits & ouvras nun bsüngiusas, chi vauntzen, s' ardaun 10 da saisves volontusamaing. E sun pouvers, chia Deis ha tschanta in ún debbel stady, chi pon lur vitta, brick auter manar innavant co con miseria, & ascha lavur da lur agiens mauns. Quists, schi s' containten da lur conditiun, sun cun Dieu bain containts, alg seruan con únna bunna netta conscientia, & haun 15 spraunza è bramma, da meildra, quai ais, da Cœlestiala richietza, quels sun parvaira vantùraivels, chiars à Deis alg Senger, & uschea vairamaing … Rycks. Uschea sun eir auters, ils quals Deis s' ves ha lascha dschurfnar dalg lur, parmur da la vardat dalg Euangeli: Da quists po bain ngir dit, chia 20 lur poverta sea voluntusa siond chi haun banduna ilg lur, par chiaminar davo Christum; Combain chi nun s' haien trat à culœtz quist giuf à posta & à fadüscha, port an portan pero quel paciaintamaing è con leidetza, è tengian da ngir honorads, in quai chi dessan portar la crusch da [p. 284] Christi. Da quists tschauntscha ilg Senger in ilg Euangelio, Matth. 19. Quel chi 25 banduna, Bap, Mamma, Duonna, ufauns, ærs, & c. Parmur da mia chiaschun … (nomnadamaing cur Deis ils lascha ngir in tals priguels, u d' uairamaing … chi stouan schnaiar la contschúda cognitiun dalg Euangeli, u bandunar … lur raba temporala) quels vengen à recever tschient voutas duobbel. In quist caas haie nuom, laschar ir la vitta s' ves, par spandrar l' orma; 30 Et ùn deßgugient deß gugient esser d' schfatscher da sia facultad, par tngair bain chiasa con ilg fat da seis Salúd. Mo ilg ais eir únna inspiada povertad, pro la quala alchúns s' constrendschan tras Vutt, zainza ingùn maungel, & ingún Comondamaint da Deis. Quists pudessan bain poßidair lur raba è richietza, è que con bunna 35 conscientia, mo vœlgien plù gugient surdar quella, è s' nodriar tras ils metz dad auters; plú gugient patliar co lavurar.

-364[p. 346 modifica]

346 … Joan Pitschen Salutz Quista povertad ais ùn giuf, chia Deis nun ils ha mis sú, mo con ilg qual eaus s' ves s' haun aggrauads. Eaus nun portan la Crusch da Christi, mo lur aigna crusch. Eaus vœlgen plú gugient recever, co dar almousnas. Eaus s' artiran [p. 285] da las ouvras da la chiaritad, suot la 5 parentscha da l' homilit ad homilitad è patientia. Quists sun sco ils utschels dalg Tschël, chi non semnan, ne clegian aint, & impero lur Bap, ilg Papa, ils nudria richiamaing. Parchie nuo vadsain, chia quels chi haun ilg vutt da la povertad, sun comœnamaing da bunaschi & ingraschantads; è combain chia iminchùn 10 d' vart, nun ha par el inguotta, schi poßideschne pero insembel tuots tuotta plainetza. Lur pettliar ais plü graß, co la lavur dalg comœn pœvel. Blers cuorran in las Claustras tras mala patientia, oder ch' els non obedeschan … gugient à lur padernuors, Bap è Mamma; oder eir zuond tras displicentia è dësperatiun û par chi poßan dar ünna sur ün œlg, à lur 15 credituors, chi vœlgien esser paiads dad eaus; Oder chels non pon lavurar, … & à chiasa nun haun ne da ruoir ne da mangiar. Eaus vœlgen esser pouvers tras Vutt, par chi nun sean pouvers tras neceßitad è maunguel. Et in quist lœ ais grataia ünna à Bellarmino, in quai ch' el disch, 20 lib. de Monachis, Cap, 46. Chi iscontra als Muongs Almuosners cur chi haun abundauntza, quai chia Christus disch, Matth. [p. 286] 19. Centuplum accipient. Eaus vengen ad arschaiver tschient voutas duobbel, è dauo quista vitta la vitta æterna. Mo scha nos Aduersaris vœlgiã, chia la povert ad povertad sea ünna ouvra supererogationis, u chi vaunza, schi daune con 25 quai à vuonda ad incler, chia Deis nū l' haia comondada. Ils Prophets & Apostels, ma nun haun fat alchün vut da poverta: Eir ingüns da quels manun ma nun ës stat ingün pettler: quels chi sun stats pouvers … taunter els, sun gratiads in povertad, brick chi s' haien avudats à quella, mo chia Deis ils ha quella mis sü. 30 Ils Apostels haun tngü lur barchias eir davo chia Christus ais rasüsta. Joan. 21. 3. Joan: veiva amuo sia aigna chiasa, Joan. 19. 28. Paulus ha trast sü ilg stuoiri chia ils Philippenses haū tramis con ingrazchiamaint, Phil. 4. 16. A Corintho s' hal nudria con far pavilgiuns, & ha plü gugient … vlü lavular lavurar, co ir à pettliar. Parchie el saveiva bain, chia pettliar 35 fuos ünna tuorp, è chia ils Chrastiauns ngissen tras quai muantads pro paigretza & ün stadi sturpia. Quel, ilg qual bandunna sia raba par giudair la raba dad auters, nun po brichia bain dir pro Deis: Dans nos paun d' iminchiadi: Parche el ilg pudes raspuondar: [p. 287] Eau t' hai dat aint à maun metzs, da mangiar teis agien paun, mo tù hasch quai sbüta, 40 huossa raubasch con teis patliar, las almousnas als dret pouvers.

-365[p. 347 modifica]

Capuciner. Cap. XXIV 347 Taunt dalœnsch aise, chia ilg pettal sea únna ouvra supererogationis oder üna tal ouvra, chi sea meldra, co quellas chia Dieu ha comanda in sia Ledscha. Chia Deis cumonda ingual ilg contradi, ch' la deß ngir impedida, … & esser lavaunt, taunt co poßibel ais, in quai ch' el disch, Deut. 15. 4. Taunter tai nun deß esser zuond ingün pouver. Ilg plæd Hebræisch 5 disch: Un pettler, & la comœna versiun metta eir oura uschea. Brichia per quai, chia, pettliar sea puchia, cur chi nun ais auter metz ingún, da s' pudair nudriar; Mo Deis cumonda als ricks, chi dessan als manglus in tal mœd sporscher ilg maun, chi nun haien chiaschun ingünna, da stair patliar. 10 La S. Scritüra tschauntscha eir suvent da vart ilg pettel, taunt co dad ün mal chiastiamaint, schi smaledischiū da Dieu. Dauid disch: Ps. 37. 25. Eau sun stat Juvan, & huossa ngüd velg, mo eau ma nū hai vis, chia ilg iüst seabanduna, oder chia seis sem, sea id à tscharchiar paū. Et Ps. 109. 9. Seis uffauns stovē ir intuorn à pettliar, E nō es 15 cōmain, [p. 288] co chel tschauntscha davart ilg pettliar tschforza è non voluntus; pero nun ësai da crair, chia quai chi es à d' ün ünna smaledischiun, … sea ad ün auter ünna benedictiun; Oder chia quai chi ais à l' ún ùnna greiva visitatiun è Chiastiamaint, sea à lauter ún Soingk præpost è maniamaint. 20 Vousch tú havair exaimpels, schi vain nuo, agiâ sü dsura a tngú únna descriptiun dals Sacerdots, da la Deisa dals Sireners, davart ils quals ës da leer pro Luciano & Apulejo; Chi s' giaschlaivan & pettliaven suvent. Pro quists tuoquan ils Hæreticks da Massalien, davart ils quals Epiphanius disch: Hæresi. 80. Cap. 3. In ilg pettliar haū eaus stais oura lur mauns, 25 sco lgieut, chi nun vessan da mangiar inguotta, oder nun vessen inguotta dalg lur agien. Passa ún tras tuot ils temps velgs, schi ma nun vain el à chiatar brick ün exaimpel da Muoings, chi s' haien ardat alg pettel. Parchie è sun passads plú co milli duatschient ans, davo la Naschentscha da Christi, 30 aunt chi s' haia savú ilg minim fat, davart ilg Orden dalg pettel. Ilg Singiur Camus, Vvaischk da Bellay, chi es amuo in vitta, ha scrit ún grond cudasch, davart [p. 289] la lavur dals Muongs. In seis præam s' chiatten quists plæds: La fetscha da far zainza lavurar, ës antrat … aint in las claustras, suot la cuverta dalg soing e permeritaivel pettliar, 35 … &c. In tuotta seis cudasch, nun fal auter, co chi vengia manifest: Chia ils Muongs dessen esser obligiads a lavurar, con lur propis mauns; Et inspecial … quels, ils quals nun sun agravads, con pradgiar u autras fatschendas … d' Baselgia. Quist discuors ees dalœntsch davent da quai, chia ilg pettliar deß ngir inombra, taunter ils stucks da la perfectiun con ilg 40

-366[p. 348 modifica]

348 Joan Pitschen Salutz qual ilg Chrastiaun fetscha d' uantar Deis seis debitadur. Et ilg cudasch da quist Prælat es approba è fat bun dals allatrats da Paris, tenor chia ilg Tüttal maina oura. Augustinus ha eir scrit ün cudasch de opere Monachorū, in ilg qual 5 el als exhortescha diligiaintamaing pro la Lavur. Ilg S. Epiphanius muossa ingual eir quai, in quai ch' el disch: In tuot las claustras dad Ægypto, haun ils Muongs lavura, ingual sco ils Aviœls cur els mainen pro tschaira è meil. Lura eiran ils Muongs pouvers … Ramittels, chi haun vivü in ils deserts, lavura con lur mauns, mana 10 [p. 290] lur lavuors vnalas in las proßmas citads, fat landroura daners, con quels compra paun, & uschea s' haun els nudriads, zainza gravetza d' autra lgieut. Da quel temp nun giavüschavan ils Muongs ingünna confirmatiun … da lur Reiglas, dalg Papa da Roma. alg qual els non eir an eiran eir subgiets brick. 15 In suomna els nun veivan zuond inguotta ilg qual fuos somlgiaunt à las Claustras da Muongs da hotzindy. Et reprehenda zuond fick ilg huossa manzunad Epiphanius, à quels chi nun lavuravan in lur vitta, sardavan … à la povertad è leivan avaunt las chiasas dals Ricks pettliar lur paun. 20 Mo ilg për aisai, chia quists Muongs Almuosners, vœlgian numbrar lur pettliar, taunter las ouvras supererogationis, & uschea las salvar par meldras, co quellas chia Dieu ha comanda in sia Ledscha, è las dar our a per plü perfettas, co, amar Dieu da tuot seis cour, & ilg prossam sco saisves. Ilg qual es ilg compilgiamaint da la ledscha. 25 Ddis Deis ans cumonda, chia nuo alg servan con tuot nos savair è pudair. Mo quists Muongs servan plü à Dieu, co con tuot lur savair è pudair, ilg qual pero ës imposibel da pudair far. [p. 291] Abraham, Isac, Jacob, Samuel, Dauid, &c. Nun haun fat ingünnas … ouvras da tal sort vanzamaint. 30 La perfectiun dals Aunguels, sta in la obedientia, chi faun à que, chia Dieu ils ha comandat; E zuond brick in quai, chi fetschan plü co Dieu cumonda. Schi Christus Jesus s' ves ës ngüd in quist Muond, à far deck la volant ad volantad da seis Bap, è brichia plü. 35 Dumonda alg plü zelus Capuciner, scha el pecchia eir el, u Na? Schi vain el à stuair cufassar, ch' el sea ün pouver pachiader. Mo co s' covengien quist as quistas cordas insembel? Quai chia Dieu ha cumanda nun faune; Et impro vœlgen far plü co quai, chel ha cumonda. In fats bsœngius manchiaintna … è s' fadian in fats nun bsœngius è da Deis ma comandats. Quai 40 chi sun obligs nun faune; mo quai chi nun sun obligs, quai faun els.

-367[p. 349 modifica]

Capuciner. Cap. XXIV 349 Els sun plü Soings co Deis nun giavüscha. Quel stouva havair pers ilg tscharve, il qual nun po paiar seis dabits, & inguotta taunt main s' vol ludar da sia liberalitad. Es quai malcovngaivel taunter la lgieut; quaunt plü malcovngaivet ës quai pro Deis? [p. 292] La plü auta supervgia ës quella, cur ün voul tschinchiar à 5 Dieu las vanzadüras è combladüra è pero nun havair da paiar avuonda ilg debit è da far la masüra intera à paiar la suomma. Cuort; eau pudes bain savair, scha ils Muongs fetschan la vœlgia da Deis, u lur vœlgia, cur chi faun quellas ouvras da vanzamaint? Schi dian, chi fetschan la vœlgia da Deis, schi nun faun els plu co quai chi 10 sun obligs parchie els sun constrits à far la vœlgia da Deis. Dian els chi fetschan lur vœlgia, cur chi faun ouvras, meldras, co quellas chia Dieu ha comanda, Schi sieugui infallibelmaing landroura, chia lur aigna vœlgia, sea meldra è plü inavaunt co la vœlgia da Deis. Ingual in quista butia, vengian cramiadas las Satisfactiuns chi 15 vauntzan, in las qualas ils Muoings indüran plü, è suffreschan plü pœnitentia … è Chiastiamaints, co nun haien permerita con lur puchiads. Ilg qual vanzamaint è combladüra, ilg Paparaspa Papa raspa dalungua insembel in ilg Schkiatzi, da la Baselgia, è tras sias indulgentias parta oura ad autra lgieut, in paiamaint … da lur puchiads. Falleri specilegium, pag. 119. 20 Ils Muongs s' inmagineschan, scha els s' giaschlaien, [p. 293] vaun dscutz, &c. chi satisfetschan conquai par ils puchiads d' autra lgieut. Quandernaun … disch Bellarminus, lib. 1. de indul. Cap. 4, Chia ils Soings sean in tschert mœd nos spandraders. La Legenda da S. Domeni & Antonini dischan: Chia S. Domeni, 25 (chi es ngüd datiers con Sanctit ad à S. Franciso,) s' haia iminchia di giaslia … trais voutas, con ünna chiadaina d' fier. L' ünna gia par seis puchiads prœpis; L' autra par ils puchiads dals vifs; è la tertza gia par ils puchiads da quellas ormas chi sun in ilg Bargiatœli. … Las qualas zainza dubi, vengian tras quai ad havair santi grond 30 surleivgiamaint & refraischkiamaint. Quist Domenicus, eira ingual quel Soing, chi ha fat ünna speciala gratia alg Diauel. Parchie s' viond quel müda avaunt el in ün paster, schi ilg hal tschüf par ilg culœtz, & ilg viond leifmaing pudü storscher ilg culotz dafat, schi, l' hai el, tras compaßiun, deck trat las pennas our 35 dalg cheu, et uschea lascha schvular davent con ilg cheu bluot. Con tal fats, vain Deis visibelmaing dischonora. Parchi eaus ilg scrivan … pro tals fats, als [p. 294] quals sch' ün Crastiaun feß, schi nun pudeß el gnir salva auter co par ün malitzgius, u dafat our d' sē Chrastiaun. Parchie inua ës ün Mastral, chi nun ngis dad ün è scodüm, salva par 40

-368[p. 350 modifica]

350 Joan Pitschen Salutz malgiüst schi dafat our d' sen, sch' el lasches larg our da seis mauns, ünna persunna malfatschaunta, parmur ch' ün seis prossam s' giaschlies par el, u ch' ün auter Jaiünes par el? Quels fats, dals quals vain rys è fat beffa, in fats humauns, stovan in fats da la Religiun passar, è ngir salvads par 5 buns; Brick autranginco ingual sco ün steß perdar ilg inclet, con vlair adampchiar la pietad. Quist Suradœver es ngüd sulettamaing quandernaun, chia la lgieut sun stats dsorfnads da tuotta cognitiun da la S. Scritüra, la quala eira ad els ün cudasch sara è non contschaint; Et haun tscharchia autras 10 satisfactiuns par lur puchiads, è paiamaints, co la mort è la paßiun da Christi. Mo parche sporschne à la iüstia da Deis, auters paiamains; Siond chia Christus ha plainamaing à quella satisfat? Nun ha quai nuom, achüsar … Deis s' ves chel sea maliüst, cur chün disch, el s' lascha par ilg puchia paiar con duobbel paiamaint, siond pero ilg prüm paiamaint sufficiaint? 15 Nun ha quai nuom, dar mendunur, à la [p. 295] perfetta satisfactiun chia Christ ha fat per nuo; cur chün alg voul metter pro, ilg giastiar è strenga vitta dals Muoings? Ingual sco ún v' les cun ün chiarbun far lgüschir ün bel splanduraint Diamant? Papa clemens ilg sesavel disch in Extrauag. Unigenitus: Ilg merit 20 da las S. Juvantschellas, è dals auters Songs, giüdan complir ilg schkiatzi, dalg merit è benefizis dalg Senger Christi. Con ilg qual ell da ad incler: Chia ils benefitzis, ch' nuo vain in Christo, fetschan la mastira plaina, mo quai chi s' metta pro dalg merit dals Soings, fetscha la masüra cuombla, & uschea dettan algs merits da Christ la dretta plainetza & dignit at û 25 valütta. Quinder naun vain eir, chia ilg Sacerdot chi fa Messa, rougua par ilg Salúdt, brick deck parmur da l interceßiun dals Soingks, mo eir parmur da lur merits. Ilg misercorgiaivel Deis, s' vœlgia gratiusamaing laschar ngir Compaßiun, … da taunta pouvra lgieut, chi sun usche schiafuol inguardiblads in 30 taunts gronds suradœvers; E tras gratia d' scuvarnar ilg ingion da quels, chi sun s' ves pachiaduors gronds, & pero vœlgen satisfar par [p. 296] ils puchiads dad auters, tras ùnna stoltza & ingianaivla humilitad.

-369[p. 351 modifica]

Noebel Clinoet da l' Orma tras Joan Pitschen Salutz. MDCLVII.

[f. 6b]

ILG BAP NOS.

Miss a chiantar, in la Notta dalg Psalm 46. Deis ais nos sciüd e forza.

PAB NOS.

Zernetz.

IN nossas Vrazgiunse,
Nos cours deck pro nos Bap,
Voluains, sco eir tuots bunse
Da tuot temps quai haun fat,
Nos ais quel: meis e teise
Sulet pusaunt vair Deise.
Tuot bœn uain sul da quel.
Quel chi èsch in ils tschèls.
Susch.
Nos Dret Bap, brick in Terra.
Chiatains mo aint in Tschèl.
Tras quai our d' quista S' guerra
Aluains nos Cours pro ell.
La sù chiatains Rapause.
Ils fats dalg Muund sun fause,
Mainans pro tai in Tschèl.
[f. 7a] Fat Song vengia teis Nuon.
Laguin.
Teis Nuom, teis fats e vœlgia.
Ais tuot Songk e perfet.
Ta glœrgia Zainza dœlgia,
Faa ch' nuo tscherchian indret,
Cun Cour, plæds, in tuot fatse.
T' ufferran sù tals trattse,
Ch' teis Nuom vengia fat Songk.
Teis Raginom vengia naun pro Nuo.
Guarda.
Pro Nuo teis Raginomme,
Vengia, o Deis eir quij.
Tras teis plæd e Spiert lomme,

[p. 352 modifica]

  
Regna in nos Cour frij.
Da qui in Tschél an maina,
Aquaa in glœrgia plaina.
Taij Lauden in ætern.
Tia Vœlgia d' uainta, sco in Tschèl, uschea eir in Terra.
Dardez.
Ta Vœlgia, brick la Nossa.
Da Nuo d' uainta ilg Muond.
Chia tuot quella far possa.
Con teis Spiert giùd zuond.
Sco faun ils teis Songs Aunguels.
D' Ludont vengen me staunguels,
Eir nuo quai fetschan prompt.
[f. 7b] Nos paun diminchiadi da a nuo hoz.
Ftaun.
Nos paun diminchiadije,
Dans hoz e saimperma.
Dintaunt ch' nuo stain aquie.
Ch' nos corp veng sustanta.
Dalg nœs chia nuo ns containten.
Vtruo nos cour nun rainten.
Dependen deck da taij.
Pardunnans nos puchiads.
Scuol.
Puchiads uain Nuo fat blerse,
Vain zuond ùn grond dabit.
Suot tai nos Deis in Tschèlse
Ach chiassans giuo quel scrit
Culg Saunck da teis chiar filgie.
Ach Bap con nuo fa l' melgie.
Per gratzgia ch' nuo d' ruguains.
Sco Nuo pardunain nos debitadours. …
Sent.
Quels chia contra nuo fallan
Lains pardunar da cour.
Schabain ch' els ma nun chiallen.
Eir nuo fallain tras our.

[p. 353 modifica]

Noebel Clinoet da l' Orma 353 <poem> Surcuor nossa fraschleza. In taij dans tù fermeza. Ch' nuo fetschen teis Cumond. [f. 8a] E Nus manar in prouamaint. Ramuosch. Blers latschs anuo sun taisse, Nuns m' nar in prouamaints. Satan ha fausas Raijdse, Milli Sort d' tantamaints. D' la chiarn, Muond ingianaiuels D' nuo S' ues èschens tuotts flaiuels. Saluans con teis ferm bratsch. Mo Spendrens dalg Maal. Tschlin. Mo spendrens da tuot Maale Dalg Muond Satan Infiern. Chi nuns nuoschen; partale. Teis spiert ans fetscha ferms, Ch' in nuo maal nun S' ragischa. Zuofflalg dauent sco bischa, Ch' alg bœn fetschan da Cour. Parchie teis ais ilg Raginom, la pausaunza, & la glorgia, in æternum. AMEN. Engadina tuotta. A chi dens Adurare? Clamar aint in nos bsœngs? Auter co ta Bap chiare. Chi fasch tuot nos astents. Teis ais ilg Raginomme. D' pusaunza hasch ilg puomme. [f. 8b] Laud & hunur lapro. In Tschèl & eir in terra, La Maar & in Infiern. Tuot sta suot tia serra. Eèr, hotz, & in ætern. Stou tout far teis Cumonde In quel Creess usche gronde Ourduart brick S' muantar. [p. 354 modifica]

354 Joan Pitschen Salutz

Nos Cour con ferm fidaunza,
S' rainta sulet uij d' taij.
Vains qua la Sgùra staunza,
Ch' tù saluasch a tuots faij.
5 Con quai schi wlains sarare,
Daij fgùr ans fidare.
E dijr AMEN da Cour.

Aqui circa la fidela oratium, pilgia bain cour. Chia taunter tuot las bunnas oufras, chia Dieu da nuo seis vffauns 10 retscherchia, saija Zainza ingiun dubi, la Principa la deuota e fidela oratiun. La fidela oratiun, da a Dieu sia debita hunur 1. Chel cunguoscha tuot, nos manglamaints; nos plæds, nos interiurs … suspirs da nos cours, bsœng e desideri, bler mèlg co nuo nun sapgian 15 insues. 2. Chel possa quai tuot chia nuo manglain via dalg corp e lorma, eir faar, & ans compartir, taunt co ùn omnipotaint Dieu. 3. Chel uœlgia & vengia eir sgùr ans exudire e far con Nuo, tuot … quai chia bœn ais, taunt co ùn gratius Bap, & duardat in sias impromissiuns. 20 … [f. 9a] La fidela oratiun, maina con sai, in ilg cour dalg Christaun. 1. Contschentscha da seis manglamaint. Parchiè nuo giavuschain dün auter, quai chia nuo nun hauain Sves, & bsœng vains da furfngir surfngir. 2. Vaira humiltad, auaunt lauta Maiestad da Dieu, a comparair auaunt 25 ell ünna taunt miserabla e pechiadrischa Creatüra. 3. Tscherta fidaunza e Cretta via da Dieu, parchie da chi nuo nuns fidain inguotta, de quel nun ruguainuo eir inguotta. Eir Circa l' oratiun, uains gronda differentia con Nos papals. Eaus ans nomnan, (quai ch' els sun) hæreticks e dischen, chia in quist poungk, 30 sco in ils auters, sèa nossa Religiun, Nouva, fausa, & inspiada, da zuinglij, Caluin & auters? Tuœert e forza ans fauni, sco in auters fats, uschea eir in quist prœpi, e que inconter scientia e conscientia. Considerescha deck la oratiun dalg Bap nos Dschai impa, papals, chi 35 ans ha musa quel mœd da d' urar? chi ha quel comanda da saluar, a la vaira Baselgia & a tuotta seis vffauns? Esai forza Calvinus? u Zvinglius? Mo Naa: mo ilg ës Christus, ilg filg dalg vair e viff Deis, nos Sulet e perfet Saluader.

-373[p. 355 modifica]

Noebel Clinoet da l' Orma 355 Dijdt impa, papals, ès quel mœd da d' urar, ünna Religiun Noua u velgia; vaira u fausa; inspiada da la Lgeut, u amusada da Dieu? Scha quella ais dretta vaira, nun fussiada e da Dieu parschandüda; Sco vuo staij Cuffassar chi sea vschea, scha bain chia vuo fessat incontra stommi. Schi dschainuo, chia quella saia prœpi Nossa, & vschea saia nossa Religiun e 5 Cretta la dretta, vaira velgia, Christiauna, Apostolica & Catholica Cretta. [f. 9b] Vdij impa, meis papals, Nuo dalg Euangelij, nun ns' voluain inlgur auter, in nossas Oratiuns tuottas in fats dalg Salùd, co via dalg ætern, uair e viff nos Deis e Bap Cælestial. Laij sauair la chiaschun? schi udij Cuort e cler nos fundamaint: 10 1. Parchie, chia Dieu ans ha quai cumanda, con quist clers expres plæds: Clomma Amai in agüd in teis bsœngs Et Eau t' vœlg exudir, & lur deisch amai ludar psal: 50. v. 15. 2. Parchie chia ilg filg da Dieu nos Saluader Christus Iesus ans ha eir uschea amusad: Cura chia vuo ura (disch ell) schi dschai: Bap Nos 15 Luc: 11. 2. 3. Parchie chia ilg Spiert. S. chi ns' maina in tuota vardat, ans muossa alg madeschen; chia nuo dessan clamar Sco amuossa Paulus Rom. 8. 15. Abba BaP. 2. Quel nos Deis ans ha zainza dubi amusa ad urar indret, sco chi ais 20 ad el plaschaiuel, & a Nuo Salüdaiuel. Nuo dependain da d' el, & urain sco el ans ha comandââ: Chi ans po in quai dar tüœrt? u chi ans voul per quai blasmer u s' almantar chel nun blasma & salmainta in quel mæd eir da Dieu? Da vuo, papals, da vuo, spo Dieu in quist fat appusaiuel almantar, & Nuo dalg Euangelij con Dieu insembel, parchie vuo hauai 25 banduna la funtauna da la vitta, & uai chiaua tschisternas chi nun haun agua ingünna. Vuo uai banduna ilg Creader, & s' vai vouts in Tschel, pro songs e Sonchias chi nun sun auter co Creatüras. Vuo, uai driza sü Songs e Sonchias a vos plaschair, ils quals auaunt 30 Dieu nun haueiuan forza sanctitad ingünna; & clama quels in agüd in vos bsœngs, ilgs quals sun forza in vffiern, & nun pon giüdar a saisves inguotta, taschair ad auters! Vuo clama in agüd Songs e Sonchias, in Tschèl ilgs quals ma nun sun stats, niaunchia in terra! 35 [f. 10a] Vuo Sinsnolgia, e fadt vossas oratiuns, via da d' imagnas, chia vuo uai fat, u fat far ad auters, d' Aur d' Argient, d' bruontz, d' crap, dlain, oder schmaliadas con maun da Crastiauns. Las qualas haun œls, mo nun vezan; uralges mo nun auden; buoquas mo nun tschauntschen; mauns, mo nun palpen; chiommas, mo nun chiaminnan ne pon chiaminar Ne ais alchün 40 23*

-374[p. 356 modifica]

356 Joan Pitschen Salutz flaad aint in lur vittas. Prœpi quai tuot di(c)s[c]h ilg Psalm. 115. da las imagnas dals paiauns, ilgs quals nun veiuan ingünna Salùdaifla congoscentia da Dieu Dessan Chrastiauns faar sco quels haun fat? Dijdt impa vuo papals, chi s' ha musa, quel mœd ad vrar? Tschert 5 Dieu brick; ilgs profeets brick; Christus brick; Et ils. S. Apossels eir brick. parchie, quels haun musaa tuot autrangin. Quai parschenda naun dals paiauns. Scha vuo lai plaschair a Dieu, e d' vantar fals, schi Adura, deck alg vair Deis, con nuo insembel e bandunâ quels chi s' muossan autrangin, parchie chi s' mainan incondemnabels erruos; sco faa vossa Baselgia. 10 [f. 10b] <poem> 10 [f. 10b] LA CREADENTSCHA DALS APOSTELS. La quala ais eir propriamang da tuots quels dalg Euangelij. Et ais sulettamang, la dretta, uaira, Vèlgia e Salüdaifla CRETTA CATHOLICA. Missa a chiantar in la notta, dalg Psalm 31. Eau spraunza nai sün taij Singur, &c. 15 Engadina tuotta in general. Eug craij in UN DEIS. DEck in VN DEIS chia nuo craiain, Ilg qual ilg Muond, & nuo sustain. Funtauna da tuot dunse, 20 Our duart da quel, ingüns predschain. Quai craien eir tuots bunsse. Quel ais ün SPIERT d' ætern innaun, Da saisues, brichia, d' utruo naun, Ais da partuot praschainte. 25 Ais inuisibel & tuot poo. Ilg qual eir tuot uiuainta. Sco ilg Muond haa dèck ün Sulaij. El Crastiaun ün orma d' faij. Vschè Nuo deck ün Deise. 30 Quel ais dalg tuot sufficiaint Palg bsœng da tuot ils seisse. In quel VN DEIS persunnas trais Ilg plæd da Deis muossa chi ais. Æternas e perfettas. 35 f. 11a] Ilg Bap, ilg filg, & ilg Songk spiert. Ingualas zainza lettas. <poem> [p. 357 modifica]

Noebel Clinoet da l' Orma 357 <poem> Noebel Clinoet da l' Orma 357 Nuo quist scret aint in quist Muond, Chiapir perfet nun pudains zuond. Ais rasaluad in tschéle. Cunguoscher ngins lur e giudair, A quist nos Deis fidele. 5 In ilg Bap omnipotaint, Creatur dalg tschèl & da la terra. Zernetz. D' La TRINITAD persunna prùma, Ilg BAP nomnad quel uain adùnna. Vain dijt omnipotainte. 10 D' la terra, tschél, eir Creatur, Tngain pùr bain adimainte. Nos BAP uain el per quai nomna. D' ætern innaun ch' la urdina, A Nuo par seis vffaundse. 15 In Tschèl tras Christum ans manar, Tras gratzgia Nuo & taundse. Omnipotaint quel Deis uain dit, Brick deck chel ha ilg Muond scaffid Mo eir contùn mantengia, 20 E rèdscha tuotta quai ch' ais laint. Aut, bass, & tuot sustengia. Et in Jesum Christum, seis unigenit filg nos Senger. Susch. In Iesum Chr[i]st uair fîlg da DEIS. 25 [f. 11b] Craij eau: Quel ais ilg Senger meis, Iesus ais meis Saluader. Christ meis profeet, Raij, Sacerdot, Sulet meis uair spendrader. Ilg qual ais Concepijd dalg spiert songk Naad da la vergina Maria. 30 Lagiun. Dalg spiert Song ais quel concepijd, D' Natùra Deis. Crastiaun ngùd. In unna deck persunna. Nuo ch' eiran perss per ns' delibrar 35 Our d' suot d' tnginna furtùnna. In quel temp ch' eira ordinad, … Da d' unna vergina ais Naad. [p. 358 modifica] <poem> Eira seis Nuom Maria, O beads Nuo, chia quai sauain, Ch' ins da Cufort plain quia. Ha indùrad suot pontio pilato, crucifichiad, mort, sapulid, ijd giuo ad infiern. 5 Guarda. Suot pontz pilat hal indùra. Ais mort, sulet par nos puchia, Sùn ilg lain da la crusche. Et quella saira sepulij, 10 In ün hüœrt, ch' eira strusche, Painas d' lginfiern steiuens patir, Quellas par Nuo hal stù sufrir, Quai ais ijr ad infierne. Chi l' ha fat sùar guotts d' saunck, 15 Et bragir usche fierme. [f. 12a] In ilg tertz dij, ais el rasústad sú dals morts, ais ijd sú in ils Tschèls inua chel seza dalg dret maun da Dieu Bap omnipotaint. Dardetz. Finna da qua seis bassamaint, 20 Huossa uain seis aduzamaint. In quai ch' lais Rasûstade, Ed ijd atschél pro l' Bap pusaunt. Da seis dret maun tschantade. Con tuot quai, ais stat daclara, 25 Zuond suottamis ch' laij ilg puchia, L infierne Satan proe. In Tschél ùn Lœ ns' haia pina. Pro ell; da gnir eir Nuoe. Innuonder ch' el uain a ngir a iüdichiar, sura dals vifs & sura dals morts. 30 Ftaun. Da ngir da tschél alg guardains ngond, Sco Nuo craiain eir cufassond, Iùdisch da tuot ilg Muonde. Als infidels per condemnar, 35 Al seis dalibrar zuonde. Quel dij als buns zuond allagrus, Als filgs d' quist Muond zuond stramantus.